Havacılık yakıtı laboratuvarı jet yakıtını kabul, depolama ve uçağa ikmal kararları için test eder. Laboratuvarın zincirdeki yeri test listesini değiştirir. Rafineri jet ünitesi partiyi üretim noktasında şartnamenin tamamına göre serbest bırakır. İkmal şirketi yakıtı tesise alırken ve uçağa verirken temizlik ile kimlik parametrelerine bakar. Havalimanı laboratuvarı depolama ve hat boyunca yakıtın bozulmadığını izler. Şartname tarafında Def Stan 91-091 ile ASTM D1655 kullanılır.
Def Stan 91-091’in yürürlükteki sürümü Issue 18’dir, yayın tarihi 7 Şubat 2025. Aşağıdaki limitler Issue 14 (2022) Tablo 1’inden alınmıştır. Parlama noktası en az 38,0 °C’dir (IP 170). Yoğunluk 15 °C’ta 775,0-840,0 kg/m³, elektriksel iletkenlik 50-600 pS/m’dir. JFTOT test sıcaklığı en az 260 °C, ısıtıcı tüpteki tortu kalınlığı en çok 85 nm’dir. Yağlayıcılık BOCLE ile ölçülür, aşınma izi çapı en çok 0,85 mm’dir. Sentetik harman bileşeni içeren yakıtlarda bu test üretim noktasında zorunludur. Su ayrılabilirliği mikroseparometreyle ölçülür: statik yayıcı katkı yoksa en az 85, varsa en az 70.
Havacılık yakıtı laboratuvarında hangi testler istenir?
Aşağıdaki tablo Def Stan 91-091 ve ASTM D1655 kapsamındaki başlıca parametreleri, metotlarını ve Antek Elektronik Sistemler’in sitesinde bulunan cihazları verir. Sitede karşılığı olmayan satırlarda hücreye “yok” yazılmıştır.
| Özellik | Metot | Sitedeki cihaz | Not |
|---|---|---|---|
| Partikül sayımı | IP 565, IP 577 | AvCount3 (SA1100-0) | Def Stan 91-091; sonuç ISO 4406 koduyla raporlanır |
| Termal kararlılık, JFTOT | IP 323, ASTM D3241 | TO10 JFTOT | Def Stan 91-091; test sıcaklığı en az 260 °C |
| Isıtıcı tüp kalıntı derecelendirmesi | ASTM D3241 Ek 2, IP 323 Ek C | DR10 Kalıntı Değerlendirici | Tortu kalınlığı en çok 85 nm |
| FAME bulaşması | IP 583, ASTM D7797 | FIJI JF (SA5000-2) | Türkiye’de yalnız Antek Elektronik Sistemler’de |
| Su ayrışma indisi (WSI) | ASTM D8073, IP 624 | WSI analizörü (SA9000-0) | JIG Bülteni 121 |
| Yağlayıcılık, BOCLE | ASTM D5001 | ABS otomatik BOCLE sistemi | Aşınma izi çapı en çok 0,85 mm |
| Distilasyon | IP 123, ASTM D86 | VD10 otomatik atmosferik distilasyon cihazı | ASTM D1655 Tablo 1 |
| Duman noktası | IP 598, ASTM D1322 | SP20 otomatik duman noktası test cihazı | yok |
| Parlama noktası | IP 170, ASTM D3828 | Setaflash Seri 3 ActiveCool (33200-3) | Def Stan 91-091; en az 38,0 °C |
| Buhar basıncı | ASTM D5191, EN 13016-1 | SetaVap4 (80607-2) | Havacılık benzini |
| Dielektrik sabiti | IP 638, ASTM D4054 | Seta JetDC (88500-0) | Nitelendirme metodu, kabul limiti değil |
| Belirtilen setan sayısı (ICN) | ASTM D8183 | AFIDA (SA6000-0) | Harman bileşeni değerlendirmesi |
| Hidrokarbon tipi dağılımı | ASTM D2425 | DVLS SAF analizörü | ASTM D7566 harman bileşenleri |
| Su ayrılabilirliği, MSEP | ASTM D3948 | yok | Def Stan 91-091 Tablo 1 satırı |
| Elektriksel iletkenlik | IP 274, ASTM D2624 | yok | 50-600 pS/m |
Gravimetrik yöntem mi otomatik partikül sayımı mı?
Def Stan 91-091 Issue 14 Tablo 1 üretim noktasındaki partikül temizliği için iki alternatif tanımlar. Birincisi gravimetrik yöntemdir: IP 423 veya ASTM D5452, en çok 1,0 mg/l. İkincisi otomatik partikül sayımıdır: IP 565 veya IP 577. Yakıtın serbest bırakılmasında hangisinin kullanıldığının raporlanması yeterlidir. Gravimetrik yöntem kütle verir, sayım ise boyut dağılımı verir ve sonucu ISO 4406 ölçek numarasına çevirir. Issue 14 Tablo 1’e göre bu numara ≥4 µm(c) için en çok 19’dur. Sınır ≥6 µm(c) için 17, ≥14 µm(c) için 14 ve ≥30 µm(c) için 13’tür. Kod okuma ISO 4406 açıklayıcısında anlatılır, cihaz seçimi partikül sayımı ve cihaz seçimi sayfasındadır.
Def Stan 91-091 Issue 14 Tablo 1 su ayrılabilirliğini ASTM D3948 mikroseparometre ile tanımlar. ASTM D8073 WSI bu tabloda yer almaz ve şartname satırının yerine geçmez. Sentetik harman bileşenleri ASTM D4054 ilkelerine göre değerlendirilir. D4054 bir onay süreci değildir: araştırma raporunun üretilmesi de, sonucunda yeni ya da revize ASTM şartnamesi yayımlanması da sivil uçaklarda kullanım onayı anlamına gelmez. Onay, uçak ve motor üreticilerinin kendi havacılık otoriteleriyle koordineli iç inceleme sürecini tamamlamasıyla gelir. Üretim yollarının listesi ve harmanlama sınırları havacılık yakıtı testleri sayfasındadır.
Antek Elektronik Sistemler bu sektörde ne sağlar?
Antek Elektronik Sistemler, Stanhope-Seta’nın Türkiye ve Azerbaycan tek yetkili distribütörüdür. PCS Instruments, Da Vinci Laboratory Solutions ve AD Systems markalarının Türkiye tek yetkili distribütörüdür. ARO Scientific ve ASI Standards referans malzemelerinin Türkiye yetkili distribütörüdür; bu iki markayı Azerbaycan’a da satar. Kurulum, doğrulama ve servis mobil saha ekipleriyle Türkiye genelinde müşteri laboratuvarında yapılır. Cihazların çalışması üretici onaylı sertifikalı referans malzeme ile doğrulanır. FIJI JF (SA5000-2), Seta WSI analizörü (SA9000-0) ve Seta H2S analizörü Türkiye’de yalnız Antek Elektronik Sistemler’de bulunur. JFTOT tüpü, WSI filtre kartuşu ve FIJI kartuşu bu laboratuvarın sürekli sarf kalemleridir. Referans malzeme seçimi için CRM referans malzeme seçimi ve ASI referans malzeme seçimi sayfalarına bakın. Servis kapsamı servis sayfasındadır.
Jet yakıtında FAME ve su ayrışması cihazları FIJI FAME analizörü seçimi sayfasında karşılaştırılır.
Sık sorulan sorular
Sentetik harman bileşeni içeren yakıtta BOCLE zorunlu mu?
Evet. Def Stan 91-091 Issue 14 Annex B.5.1’e göre sentetik harman bileşeni içeren yakıtlarda ASTM D5001 BOCLE testi üretim noktasında zorunludur. Aşınma izi çapı en çok 0,85 mm’dir.
Elektriksel iletkenlik alt sınırı neden var?
Def Stan 91-091 Issue 14 Tablo 1 iletkenliği 50 ile 600 pS/m arasında sınırlar (IP 274, ASTM D2624). Alt sınır, yakıtın statik elektrik biriktirmesine karşı ihtiyatlı bir seviye olarak belirlenmiştir. Sitede iletkenlik cihazı yoktur.
Dielektrik sabitinin şartnamede bir limiti var mı?
Def Stan 91-091 Issue 14 Tablo 1’inde dielektrik sabiti gereği yoktur. IP 638 bir kabul limiti değil, nitelendirme metodudur. Ölçümün gerekçesi uçaklardaki kapasitif yakıt miktarı ölçüm sistemleridir. Bu sistemler dielektrik sabiti ile yoğunluk ve sıcaklık arasındaki ilişkiyi kullanır. Sentetik harman bileşenlerinin moleküler yapısı konvansiyonel jet yakıtınınkiyle aynı olmadığı için bu ilişkide farklılık olabilir. IP 638’in kapsamı jet yakıtıyla sınırlı değildir, havacılık benzinini de içerir.
Bilgi ve Teklif
Laboratuvarınız için teklif almak isterseniz bize doğrudan ulaşın: +90 312 435 16 40 · antek@antek.com.tr · iletişim sayfası.
Ya da formu doldurun, bir iş günü içinde dönüş yapılır.
İlgili sayfalar: rafineri laboratuvarı, akaryakıt terminali, gözetim laboratuvarı, biyodizel ve yenilenebilir yakıtlar, DEF STAN 91-091 şartnamesi, ASTM D3241 JFTOT, IP 565 partikül sayımı, IP 583 FAME, ASTM D8073 WSI.