ASTM D93, petrol ürünlerinin parlama noktasını Pensky-Martens kapalı kap aparatıyla ölçen test yöntemidir. Numune kapalı kapta karıştırılarak ısıtılır, tanımlı aralıklarla kapak açılır ve ateşleme kaynağı kabın üzerine indirilir. Buharların havayla parlayıcı karışım oluşturduğu en düşük sıcaklık, barometrik basınca düzeltilerek raporlanır. Yöntem hem manuel hem otomatik aparatı kapsar. Ölçüm aralığı petrol ürünlerinde 40 °C ile 370 °C, otomatik aparatla ölçülen biyodizelde 60 °C ile 190 °C’dir. Standart 250 °C üzerinde kesinliğin belirlenmediğini yazar; kalıntı yakıtlarda 100 °C üzeri değerler için de kesinlik verisi yoktur.
Nakliye ve güvenlik mevzuatı yanıcı ile tutuşabilir malzeme sınıflarını parlama noktasıyla tanımlar. ASTM D93, 370 °C’ye kadar tanımlı tek kapalı kap prosedürüdür.
ASTM D93 hangi ürünlere uygulanır?
Yöntem üç prosedüre ayrılır. Prosedür A distilat yakıtlar için tanımlıdır: dizel, biyodizel karışımları, gazyağı, kalorifer yakıtı ve türbin yakıtları. Yeni ve kullanımdaki yağlayıcı yağlar ile B ve C dışındaki homojen petrol sıvıları da A kapsamındadır. Prosedür B kalıntı fuel oiller, kesim kalıntıları, kullanılmış yağlar ve katı madde içeren petrol sıvıları içindir. Test koşullarında yüzey filmi oluşturan ya da A’nın karıştırma koşullarında homojen ısınmayan viskoziteli sıvılar da B’ye girer. Prosedür C biyodizel (B100) içindir; kalıntı alkolün parlaması manuel teknikle zor gözlendiğinden elektronik parlama algılamalı otomatik aparat gerekir. Yöntem ayrıca uçucu madde bulaşmasının tespitinde kullanılır.
ASTM D93 ile eşdeğer standartlar hangileridir?
| Standart | Yayıncı | Başlık | ASTM D93 ile ilişkisi |
|---|---|---|---|
| ASTM D93 | ASTM International | Pensky-Martens kapalı kap test cihazı ile parlama noktası | Referans yöntem, güncel sürüm D93-26 |
| ISO 2719 | ISO | Pensky-Martens kapalı test cihazı ile parlama noktası tayini | Aynı deney, sürüm bilgisi ISO kataloğunda |
| IP 34 | Energy Institute | Parlama noktası tayini, Pensky-Martens kapalı kap yöntemi (ISO 2719:2002) | ISO 2719 ile aynı metin |
| EN ISO 2719 | CEN | ISO 2719’un Avrupa sürümü | BS EN ISO 2719 ve BS 2000-34 aynı yöntem |
| TS EN ISO 2719 | TSE | EN ISO 2719’un Türkiye sürümü | Aynı yöntem, ulusal önek |
Şartname ASTM D93 diyorsa ISO 2719 sonucu kendiliğinden onun yerine geçmez. Kesinlik değerleri her standardın kendi tablosundan okunur.
ASTM D93 ile D3828 ve D7094 arasındaki fark nedir?
ASTM D3828 küçük ölçekli kapalı kap test cihazıyla çalışır, -30 °C ile 300 °C arasındaki petrol ürünlerini ve biyodizel yakıtları kapsar. Numune hacmi 2 ile 4 mL, test süresi 1 ile 2 dakikadır. Yöntem A parlama olup olmadığını, Yöntem B parlama noktasını verir. Katalogdaki Setaflash Series 8 ActiveCool -30 ile 135 °C aralığında çalışır.
ASTM D7094 sürekli kapalı kap cihazında 2 mL numuneyi dakikada 2,5 °C ısıtır; aralık 35 °C ile 225 °C’dir. ASTM D6450 aynı ailededir: 1 mL numune, dakikada 5,5 °C ısıtma, 10 °C ile 250 °C aralığı. İki yöntemi de Setaflash CCC karşılar. D7094 metni, karşılaştırma verisi ve şartnameyi yazanın onayı olmadan yöntem değiştirilmemesini söyler.
ASTM D93 ile ASTM D92 Cleveland açık kap farkı nedir?
ASTM D92 açık kap yöntemidir ve parlama noktasının yanında yangın noktasını da verir. Kapsamı, parlama noktası 79 °C üzerinde ve 400 °C altında olan petrol ürünleridir; fuel oiller kapsam dışıdır. D92 metni fuel oillerin parlama noktası için D93’ü işaret eder. Düşük parlama noktalı maddelerin az ama anlamlı derişimleri açık kapta gözden kaçabildiğinden bu durumda da D93 kullanılır. Katalogdaki Seta yarı otomatik Cleveland açık kap test cihazı (13811-3) ASTM D92 ve IP 36 yöntemlerine göre çalışır.
Otomatik ve manuel Pensky-Martens cihazı arasındaki fark nedir?
ASTM D93 iki aparat tipini de kapsar. Manuel cihazda operatör ısıtma hızını elle ayarlar ve parlamayı gözle görür. Katalogdaki Seta Pensky-Martens kapalı kap test cihazı (13661-4) ortam sıcaklığından 370 °C’ye kadar çalışır; rampa hızı manuel kontrollü, karıştırıcı iki hızlıdır. Prosedür C manuel gözleme uygun değildir. Otomatik cihazda ısıtma, karıştırma, kapak hareketi, ateşleme, parlama algılaması ve barometrik düzeltme cihaz tarafından yürütülür.
İkinci ayrım ısıtma rejimidir. D93, D7094 ve D6450 dinamik yöntemlerdir: numune tanımlı bir hızla ısıtılır ve sonuç bu hıza bağlıdır. ISO 3679 ve IP 523 hızlı denge kapalı kap yöntemleridir; numune sabit sıcaklıkta buharıyla dengeye getirilir ve parlama o sıcaklıkta aranır. Parlama noktası aparata ve prosedüre bağlı deneysel bir değerdir; yöntemler arasında genel geçerli bağıntı garanti edilmez.
ASTM D93 için hangi cihaz uygun?
PM-93 Pensky-Martens parlama noktası test cihazı (35000-2) ASTM D93, ASTM D8175, IP 34 ve ISO 2719 yöntemlerine göre tam otomatik çalışır. Ölçüm aralığı +5 ile 410 °C, yani D93’ün 40-370 °C aralığını kapsar. Isıtma 1, 1,3, 3 ve 5,5 °C/dk oranlarında yapılır. Ateşleme elektrikli akkor tel veya gaz aleviyle olur. Sıcaklık IEC 60751’e uygun A sınıfı platin direnç termometresiyle ölçülür; kalibrasyonu UKAS ISO 17025 kapsamında izlenebilir. Barometrik düzeltme dahili sensörle yapılır. Optik alev algılama, otomatik yangın söndürücü ve kap kilit algılama ISO 2719 Ek B’ye uygun çalışmayı karşılar. Dahili kalite kontrol yazılımı ASTM D6299’a göre çalışır.
Antek Elektronik Sistemler 1984’te Ankara’da kuruldu ve Stanhope-Seta’nın Türkiye yetkili distribütörüdür. Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu; parlama noktası cihazları bu parkın geniş bölümünü oluşturur. Saha mühendislerinin tecrübesi ortalama 20 yıldır. Şartnamenizdeki yönteme hangi modelin uyduğunu parlama noktası test cihazı seçimi sayfasında üç soruda görebilirsiniz.
ASTM D93 ölçümü nasıl doğrulanır?
Cihaz doğrulaması sertifikalı referans malzemeyle yapılır. Katalogdaki Pensky-Martens kapalı kap (PMCC) sertifikalı referans malzemeleri ASTM D93 Prosedür A’ya veya IP 34 ile ISO 2719’a göre sertifikalandırılır. Aile CRM-PMCC10 ile CRM-PMCC40 arası beş üyeden oluşur. Laboratuvar, beklenen parlama noktasına en yakın malzemeyi seçer; örneğin CRM-PMCC35 yaklaşık 190 °C nominal değer taşır. Malzemeler ISO/IEC 17025 ve ISO 17034’e göre, UKAS akreditasyonu altında ARO Scientific tarafından üretilir. Ambalaj 3 x 80 mL cam şişedir, her şişe tek testte kullanılır, raf ömrü 24 aydır. Rutin ara kontroller için SWS-PMCC ikincil çalışma standartları vardır.
Sık sorulan sorular
ASTM D93 hangi sıcaklık aralığını kapsar?
Petrol ürünlerinde 40 °C ile 370 °C, otomatik aparatla biyodizelde 60 °C ile 190 °C.
ASTM D93 ile ISO 2719 aynı yöntem midir?
Aynı deneydir; IP 34, ISO 2719:2002’nin karşılığıdır. Metinler ve kesinlik tabloları ayrıdır, şartname hangisini yazıyorsa o uygulanır.
Prosedür A ile B arasındaki fark nedir?
A distilat yakıtlar ve homojen petrol sıvıları içindir. B kalıntı fuel oiller, kullanılmış yağlar ve A koşullarında homojen ısınmayan viskoziteli sıvılar içindir.
Biyodizel ASTM D93 ile ölçülür mü?
B100 biyodizel Prosedür C ile, elektronik parlama algılamalı otomatik aparatta ölçülür. Biyodizel karışımları Prosedür A kapsamındadır.
ASTM D93 yerine ASTM D7094 sonucu kullanılabilir mi?
Şartname D93 yazıyorsa hayır; yöntem değişikliği şartnameyi yazanın onayını ister.
Kaynaklar
- ASTM D93-26, Flash Point by Pensky-Martens Closed Cup Tester
- ASTM D92-24, Flash and Fire Points by Cleveland Open Cup Tester
- ASTM D3828-16a(2021), Flash Point by Small Scale Closed Cup Tester
- ASTM D7094-25, Flash Point by Modified Continuously Closed Cup Tester
- ASTM D6450-16(2021), Flash Point by Continuously Closed Cup Tester
- Cihaz ve referans malzeme verileri antek.com.tr ürün sayfalarından alındı.