ASTM D92, petrol ürünlerinin parlama noktasını ve yanma noktasını Cleveland açık kap aparatıyla ölçen test yöntemidir. Numune üstü açık bir kapta ısıtılır ve tanımlı sıcaklık aralıklarında kabın ağzından bir ateşleme kaynağı geçirilir. Buharların havayla parlayıcı karışım oluşturduğu en düşük sıcaklık parlama noktasıdır; numunenin yanmayı sürdürdüğü en düşük sıcaklık yanma noktasıdır. Yöntem manuel ve otomatik Cleveland aparatını birlikte kapsar. ISO 2592 ve IP 36 aynı deneyi tanımlar.
ASTM D92, parlama noktası 79 °C üzerinde ve 400 °C altında olan tüm petrol ürünlerine uygulanır; fuel oiller kapsam dışıdır. Madeni yağ, gres ve asfalt gibi ağır ürünlerde şartnamelerin işaret ettiği yöntem çoğunlukla budur.
Açık kap ile kapalı kap arasındaki fark nedir?
Açık kapta numune yüzeyi ortama açıktır ve oluşan buharın bir bölümü kabın dışına kaçar. Kapalı kapta buhar kabın içinde tutulur, ateşleme anına kadar birikir. Aynı numunede açık kap ölçümü bu nedenle kapalı kap ölçümünden daha yüksek bir sıcaklık verir. İki değer birbirinin yerine geçmez; şartname hangi yöntemi yazıyorsa sonuç o yöntemle üretilir.
Kapsam ayrımı da buradan gelir. ASTM D92 metni, fuel oillerin parlama noktası için ASTM D93 Pensky-Martens kapalı kap yöntemine gönderir. Düşük parlama noktalı maddelerin az ama anlamlı derişimleri açık kapta gözden kaçabildiğinden bu durumda da D93 kullanılır. Parlama noktasının 79 °C altında olduğu biliniyorsa D92 metni ASTM D1310’u işaret eder.
Parlama noktası ile yanma noktası arasındaki fark nedir?
Parlama noktası, buharın alevle anlık olarak parladığı sıcaklıktır; alev sönerse test parlama noktasıyla biter. Yanma noktası, numunenin ateşleme kaynağı çekildikten sonra da yanmayı sürdürdüğü sıcaklıktır. ASTM D92 ikisini de verir, kapalı kap yöntemleri yalnız parlama noktasını verir.
Standart, yanma noktası için kesinliğin güncel laboratuvarlar arası programda belirlenmediğini yazar. Yanma noktası çoğu şartnamede istenmez; yangın davranışını değerlendirmek isteyen laboratuvarlar ölçer. ASTM D92 metni parlama noktasının, numunenin havayla parlayıcı karışım oluşturma eğiliminin ölçülerinden yalnız biri olduğunu belirtir.
ASTM D92 ile eşdeğer standartlar hangileridir?
| Standart | Yayıncı | Başlık | ASTM D92 ile ilişkisi |
|---|---|---|---|
| ASTM D92 | ASTM International | Cleveland açık kap ile parlama ve yanma noktaları | Referans yöntem, güncel sürüm D92-24 |
| ISO 2592 | ISO | Cleveland açık kap ile parlama ve yanma noktalarının tayini | Aynı deney, sürüm bilgisi ISO kataloğunda |
| IP 36 | Energy Institute | Parlama ve yanma noktalarının belirlenmesi, Cleveland açık kap yöntemi (ISO 2592:2000) | ISO 2592 ile aynı metin |
| ASTM D8254 | ASTM International | Cleveland açık kap ile asfaltın parlama ve yanma noktaları | Aparat D92 ile aynı, deri oluşumunu önleme malzemesi eklenir |
| DIN 51376 | DIN | Cleveland açık kap ile parlama ve yanma noktaları | Aynı deneyin ulusal sürümü |
| JIS K2265 | JIS | Cleveland açık kap parlama noktası | Aynı deneyin ulusal sürümü |
| AASHTO T48 | AASHTO | Cleveland açık kap ile parlama ve yanma noktaları | Karayolu malzemeleri için D92 uyarlaması |
Asfaltta hangi yöntem kullanılır?
ASTM D8254 asfaltın parlama ve yanma noktasını Cleveland açık kap aparatıyla ölçer. Aparat D92’dekiyle aynıdır; ısıtma sırasında yüzeyde deri oluşumunu önleyen malzeme eklenir. Yöntem deri oluşturan ve oluşturmayan asfaltların ikisini de kapsar. Kapsam, parlama noktası 79 °C üzerinde ve 400 °C altında olan ürünlerdir, fuel oiller hariç. Kesinlik 300 °C ile 370 °C arasında belirlenmiştir.
ASTM D92 sonucu neden barometrik basınca düzeltilir?
Buhar basıncı ortam basıncına bağlıdır; aynı numune deniz seviyesinde ve yüksek rakımda farklı sıcaklıkta parlar. Bu yüzden okunan sıcaklık, atmosferik basınca göre düzeltilerek raporlanır. Otomatik cihazlarda düzeltme yerleşik barometreyle yapılır; katalogdaki Seta C-92 sonuçları atmosferik basınç değişimlerine göre otomatik düzeltir.
ASTM D92 ile D93 ve D3828 hangi durumda kullanılır?
Üç yöntem farklı kapsamlara aittir, birbirinin alternatifi değildir. ASTM D92, 79 °C üzerindeki petrol ürünlerini açık kapta ölçer ve yanma noktasını da verir. ASTM D93 kapalı kapta 40 °C ile 370 °C arasını kapsar; fuel oil, kalıntı yakıt ve biyodizel bu yöntemle ölçülür. ASTM D3828 küçük ölçekli kapalı kapta 2 ile 4 mL numuneyle çalışır ve düşük sıcaklıkları da kapsar. Şartname hangisini yazıyorsa cihaz ona göre seçilir.
Cleveland açık kap testinde hangi cihazlar kullanılır?
Katalogda iki Cleveland cihazı vardır. Seta C-92 otomatik Cleveland parlama noktası test cihazı (35300-0) ASTM D92, ASTM D8254, ISO 2592, IP 36, DIN 51376, JIS K2265, AASHTO T48 ve NF T60-118 yöntemlerine göre çalışır. Ölçüm ortam sıcaklığından 400 °C’ye kadardır. Standart ısıtma oranı 5,50 °C/dk, ayarlanabilir hızlı ısıtma modu 17 °C/dk’ya kadardır. Ateşleme elektrik veya gazla yapılır, parlama iyonizasyon halkasıyla algılanır. Yangın algılamada iyonizasyon halkası ve optik yangın sensörü birlikte çalışır; söndürücü test sonunda otomatik açılır, kalıcı yangında kabın çevresine inert gaz yayılır. Cihaz doğruluğunu izlemek için SQC yazılımı bulunur.
Seta yarı otomatik Cleveland açık kap parlama noktası test cihazı (13811-3) ASTM D92, IP 36 ve BS DIN EN ISO 2592 yöntemlerine göre çalışır. Sıcaklık aralığı ortam +10 ila 370 °C’dir, ısıtma rampası manuel kontrollüdür. Şebeke gazı ya da taşınabilir gaz tankı (13667-0) bağlanabilir.
Antek Elektronik Sistemler 1984’te Ankara’da kuruldu ve Stanhope-Seta’nın Türkiye yetkili distribütörüdür. Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu. Saha mühendislerinin tecrübesi ortalama 20 yıldır. Şartnamenizdeki yönteme hangi modelin uyduğunu parlama noktası test cihazı seçimi sayfasında üç soruda görebilirsiniz.
Cleveland cihazı nasıl doğrulanır?
Doğrulama sertifikalı referans malzemeyle yapılır. Katalogdaki Cleveland açık kap (COC) sertifikalı referans malzemeleri ASTM D92, IP 36 ve ISO 2592 yöntemlerine göre sertifikalandırılır. Aile CRM-COC10, CRM-COC20, CRM-COC30, CRM-COC35, CRM-COC40 ve CRM-FCLU01 üyelerinden oluşur. Laboratuvar beklenen parlama noktasına en yakın malzemeyi seçer; örneğin CRM-COC35 yaklaşık 200 °C nominal parlama noktası taşıyan madeni yağ esaslı bir malzemedir. Malzemeler ISO/IEC 17025 ve ISO 17034’e göre, UKAS akreditasyonu altında ARO Scientific tarafından Birleşik Krallık’ta üretilir. Ambalaj 3 x 80 mL cam şişedir, her şişe tek testte kullanılır, raf ömrü 24 aydır. Rutin ara kontroller için SWS-COC10 ile SWS-COC50 arası ikincil çalışma standartları vardır.
Sık sorulan sorular
ASTM D92 hangi ürünlere uygulanır?
Parlama noktası 79 °C üzerinde ve 400 °C altında olan tüm petrol ürünlerine uygulanır. Fuel oiller kapsam dışıdır; onlar için ASTM D93 kullanılır.
ASTM D92 ile ISO 2592 aynı yöntem midir?
Aynı deneydir. IP 36, ISO 2592:2000’in karşılığıdır. Metinler ve kesinlik tabloları ayrıdır, şartname hangisini yazıyorsa o uygulanır.
Açık kap değeri neden kapalı kap değerinden yüksek çıkar?
Açık kapta oluşan buharın bir bölümü ortama kaçar. Parlayıcı karışıma ulaşmak için daha yüksek sıcaklık gerekir, ölçülen değer bu nedenle yükselir.
Yanma noktası her testte ölçülür mü?
Hayır. ASTM D92 yanma noktasını da kapsar ama çoğu şartname yalnız parlama noktası ister. Standart, yanma noktası kesinliğinin güncel laboratuvarlar arası programda belirlenmediğini yazar.
Asfalt parlama noktası hangi standartla ölçülür?
ASTM D8254 asfalt içindir ve D92 ile aynı aparatı kullanır. Deri oluşumunu önleme malzemesi eklenir; kesinlik 300 °C ile 370 °C arasında belirlenmiştir.
Kaynaklar
- ASTM D92-24, Flash and Fire Points by Cleveland Open Cup Tester
- ASTM D8254-19, Flash and Fire Points of Asphalt by Cleveland Open Cup Tester
- ASTM D93-26, Flash Point by Pensky-Martens Closed Cup Tester
- ASTM D3828-16a(2021), Flash Point by Small Scale Closed Cup Tester
- Cihaz ve referans malzeme verileri antek.com.tr ürün sayfalarından alındı.