DEF STAN 91-091, Birleşik Krallık Savunma Bakanlığının Jet A-1 kerosen tipi havacılık türbin yakıtı şartnamesidir. NATO kodu F-35, ortak hizmet tanımı AVTUR. Güncel sürüm Issue 19, yayın tarihi 28 Eylül 2026; aksi belirtilmedikçe yürürlük tarihi yayından 3 ay sonradır. Bu sayfadaki limitler Issue 19 tablolarına göre verilmiştir. Şartname, bir yakıt partisinin üretim noktasında serbest bırakılabilmesi için hangi özelliğin hangi metotla ölçüleceğini ve hangi sınır içinde kalacağını tek tek yazar.
Partikül temizliği nasıl ölçülür?
Issue 19’da imalat noktasındaki partikül temizliği Tablo 1’deki 1.3 numaralı testtir ve bu testin yöntemi yalnız IP 565’tir. Şartnamenin 6.2 maddesine göre Tablo 1’deki yöntemler hakem yöntemdir; anlaşmazlık durumunda bu yöntemler kullanılır. IP 565, havacılık türbin yakıtının temizlik seviyesini taşınabilir otomatik partikül sayacıyla belirler.
Onaylı alternatif yöntemler Annex E Tablo 5’te listelenir: gravimetrik IP 423 / ASTM D5452 (en çok 1,0 mg/l, yalnız imalat noktasında) ve partikül sayımı için IP 577 ile ASTM D7619. Yakıtın serbest bırakılması için hangi özelliğin kullanıldığının raporlanması yeterlidir. Teknik Otorite, kesinliği düşük bulduğu IP 423 / ASTM D5452’yi 2028 sonuna kadar şartnameden kaldırmayı planlıyor.
Partikül sayımı kullanıldığında partikül sayısı ve ISO 4406 Tablo 1’e göre ölçek numarası raporlanır. Issue 19 Tablo 1’deki sınırlar kanal kanal verilir: 4 µm(c) ve üzeri için en çok 19, 6 µm(c) ve üzeri için en çok 17, 14 µm(c) ve üzeri için en çok 14, 30 µm(c) ve üzeri için en çok 13. 21 µm(c) ve 25 µm(c) kanalları yalnız raporlanır, sınır taşımaz. Bu dört sayı klasik üç haneli bir ISO 4406 kodu değildir; dördüncü sayı 30 µm(c) kanalına aittir. Sınır aşılırsa IP 565 Ek B uygulanarak eser serbest su giderilebilir ve temizlik yeniden ölçülür; bu durumda iki sonuç da raporlanır.
Issue 14’te gravimetrik yöntem ile partikül sayımı Tablo 1’de alternatifti ve Teknik Otorite partikül sayımını referans metot yapmayı hedefliyordu; Issue 19 bu değişikliği yaptı. Ayrıntılar DEF STAN 91-091 Issue 19 haberinde, cihaz karşılaştırması partikül sayımı ve cihaz seçimi sayfasındadır.
Termal kararlılık testi neyi ölçer?
Termal oksidasyon kararlılığı JFTOT ile ölçülür: IP 323 veya ASTM D3241, en az 260 °C test sıcaklığında. Üç sonuç birden değerlendirilir. Basınç farkı en çok 25 mm Hg olmalıdır. Görsel tüp derecesi (VTR) 3’ten küçük olmalı, Peacock veya Anormal görünüm bulunmamalıdır. Tüp kalıntısı ITR, ETR veya MWETR ile ölçülürse 2,5 mm² alan ortalaması en çok 85 nm’dir; görsel değerlendirme ile ölçüm sonucu çelişirse ölçüm yöntemi hakemdir.
Su ayrılabilirliği hangi metotla ölçülür?
Issue 19 Tablo 1’de su ayrılabilirliği imalat noktasında mikroseparometre ile ölçülür: ASTM D3948. Statik yayıcı katkı (SDA) eklenmemişse en az 85, eklenmişse en az 70. Annex E Tablo 5, ASTM D8073 / IP 624’ü onaylı alternatif yöntem olarak listeler; bu yöntemde SDA’lı ve SDA’sız yakıt için tek sınır en az 88’dir. Dağıtım zincirinde yapılan su ayrılabilirliği testine şartname sınırı uygulanmaz. Antek Elektronik Sistemler kataloğundaki WSI analizörü (SA9000-0) ASTM D8073 ve IP 624’e göre çalışır. Analizörün kalibrasyonu ve doğrulaması için nominal değeri WSI 95 olan SETA-CRM WSI Jet Yakıtı (SETA-0712-0112) sertifikalı referans malzemesi kullanılır.
Jet yakıtında FAME sınırı kaçtır?
İki ayrı sınır vardır ve karıştırılmamalıdır. Tesadüfi bulaşan madde olarak FAME için Annex C Tablo 4 sınırı en çok 50 mg/kg’dır; metotlar ASTM D7797 / IP 583, IP 585, IP 590 ve IP 599, hakem metot IP 585. Ko-proses sentetik kerosen içeren jet yakıtında ise Annex B Tablo 3, dönüşmemiş yağ asidi esterleri ve yağ asitleri için en çok 15 mg/kg der; metot IP 583 veya ASTM D7797. 15 mg/kg sınırı ko-proses yakıtın imalat noktası için geçerlidir; genel jet yakıtında tesadüfi FAME sınırı 50 mg/kg’dır. Annex C Tablo 4 notuna göre uçak ve motor üreticileri acil durumda 100 mg/kg’a kadar FAME’e izin verir.
Hangi test hangi cihazla yapılır?
İlk tablo Issue 19 Tablo 1’deki hakem yöntemleri ve Annex B ile Annex C’deki FAME sınırlarını, ikinci tablo Annex E Tablo 5’teki onaylı alternatif yöntemleri gösterir.
| Özellik | Metot | Limit (Issue 19) | Sitedeki cihaz |
|---|---|---|---|
| Partikül sayımı, imalat noktası (Tablo 1, 1.3) | IP 565 | ISO kodu: 4 µm(c) max 19, 6 µm(c) max 17, 14 µm(c) max 14, 30 µm(c) max 13 | AvCount3 partikül sayacı (SA1100-0) |
| Parlama noktası (Tablo 1, 3.2) | IP 170 | Min 38,0 °C | yok (alternatif yöntemler için ikinci tablo) |
| Yoğunluk, 15 °C (Tablo 1, 3.3) | IP 365 / ASTM D4052 | 775,0 – 840,0 kg/m³ | yok |
| Damıtma (Tablo 1, 3.1) | IP 123 / ASTM D86 | %10 geri kazanım max 205,0 °C, son kaynama noktası max 300,0 °C | VD10 |
| Termal kararlılık, JFTOT (Tablo 1, 7) | IP 323 / ASTM D3241 | Test min 260 °C, basınç farkı max 25 mm Hg, VTR 3’ten küçük, ITR/ETR/MWETR max 85 nm | TO10, DR10 kalıntı değerlendirici |
| Su ayrılabilirliği, MSEP (Tablo 1, 9.1) | ASTM D3948 | Min 85 (SDA katkısı yokken), min 70 (SDA katkısı varken) | yok |
| Elektriksel iletkenlik (Tablo 1, 10.1) | IP 274 / ASTM D2624 | 50 – 600 pS/m | yok |
| Yağlayıcılık, BOCLE (Tablo 1, 11.1) | ASTM D5001 | Aşınma izi çapı max 0,85 mm | ABS otomatik BOCLE sistemi |
| Duman noktası (Tablo 1, 5.1) | IP 598 / ASTM D1322 | Min 25,0 mm; ya da min 18,0 mm ve naftalen max %3,00 v/v (ASTM D1840) | SP20 |
| Toplam kükürt (Tablo 1, 2.3) | IP 336 | Max %0,30 m/m | yok |
| FAME, tesadüfi bulaşan madde (Annex C Tablo 4) | ASTM D7797 / IP 583, IP 585, IP 590, IP 599 | Max 50 mg/kg | FIJI JF (SA5000-2) |
| Dönüşmemiş yağ asidi esterleri ve yağ asitleri, ko-proses yakıt (Annex B Tablo 3) | IP 583 / ASTM D7797 | Max 15 mg/kg | FIJI JF (SA5000-2) |
| Özellik (Tablo 1 test no) | Alternatif yöntem (Annex E Tablo 5) | Not | Sitedeki cihaz |
|---|---|---|---|
| Partikül kirliliği, gravimetrik (1.3) | IP 423 / ASTM D5452 | Max 1,0 mg/l, yalnız imalat noktasında; Teknik Otorite yöntemi 2028 sonuna kadar kaldırmayı planlıyor | yok |
| Partikül sayımı, kümülatif kanal sayıları (1.3) | IP 577, ASTM D7619 | Tablo 1 kanal sınırları geçerli; sınır aşılırsa IP 577 Ek B veya ASTM D7619 Ek X2 uygulanabilir | AvCount3 (SA1100-0), ASTM D7619 |
| Parlama noktası (3.2) | IP 523, ASTM D56, ASTM D3828, IP 34 / ASTM D93 (Prosedür A), IP 534 / ASTM D7236 | Tablo 1 sınırı, min 38,0 °C | PM-93 (35000-2), Setaflash Seri 3 ActiveCool (33200-3), Seta Yarı Otomatik Tag (13220-2) |
| Damıtma (3.1) | IP 406 / ASTM D2887, ASTM D7345 | IP 406 ve ASTM D2887 sonuçları IP 123 / ASTM D86 tahminine dönüştürülür | yok |
| Yoğunluk, 15 °C (3.3) | IP 160 / ASTM D1298 | Tablo 1 sınırı | yok |
| Su ayrılabilirliği (9) | ASTM D8073 / IP 624 | Min 88, SDA’lı ve SDA’sız yakıt için | WSI analizörü (SA9000-0) |
Parlama noktası cihazlarının karşılaştırması parlama noktası test cihazı seçimi sayfasındadır.
Antek Elektronik Sistemler ile DEF STAN 91-091 testleri
Antek Elektronik Sistemler, Stanhope-Seta’nın Türkiye ve Azerbaycan tek yetkili distribütörüdür ve Türkiye’de 500’den fazla cihaz kurulumu yaptı. Bu sayfadaki cihazlar için kurulum, yerinde eğitim, kalibrasyon, doğrulama ve periyodik servis mobil saha ekiplerimizle laboratuvarınızda yapılır; cihazlar üretici onaylı CRM ile kalibre edilir ve doğrulanır, Antek Elektronik Sistemler kalibrasyon sertifikası düzenlemez, yedek parça ve sarf malzemesi Temelli’deki depodan çıkar. JFTOT tüpü, partikül sayacı doğrulama sıvısı ve sertifikalı referans malzemeleri aynı kanaldan tedarik edilir. Şartname testlerini rafineriler, üçüncü taraf gözetim laboratuvarları, akaryakıt terminalleri ve havacılık yakıt ikmali yapan işletmeler yürütür.
FAME ve su ayrışması cihazları için FIJI FAME analizörü seçimi sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
DEF STAN 91-091’in güncel sürümü hangisidir?
Issue 19, yayın tarihi 28 Eylül 2026. Aksi belirtilmedikçe yürürlük tarihi yayından 3 ay sonradır. Bu sayfadaki limitler Issue 19 tablolarına göredir.
Partikül sayımı gravimetrik yöntemin yerine geçer mi?
Hakem yöntem olarak evet. Issue 19 Tablo 1’de imalat noktası temizliği için yalnız IP 565 yer alır ve Tablo 1 yöntemleri hakem yöntemdir. Gravimetrik IP 423 / ASTM D5452 (en çok 1,0 mg/l) Annex E Tablo 5’te onaylı alternatif yöntem olarak kalır; Teknik Otorite bu yöntemi 2028 sonuna kadar şartnameden kaldırmayı planlıyor.
WSI (ASTM D8073) şartnamede kabul edilir mi?
Evet. Issue 19 Annex E Tablo 5, ASTM D8073 / IP 624’ü su ayrılabilirliği için onaylı alternatif yöntem olarak listeler. Bu yöntemde SDA’lı ve SDA’sız yakıt için sınır en az 88’dir; Tablo 1’deki hakem yöntem ASTM D3948 MSEP’tir.
Jet A-1 için buhar basıncı sınırı var mı?
Issue 19 Tablo 1’de buhar basıncı gereği bulunmuyor. Uçuculuk damıtma ve parlama noktası maddeleriyle sınırlanır.
JFTOT testi kaç derecede yapılır?
En az 260 °C. Basınç farkı en çok 25 mm Hg, görsel tüp derecesi 3’ün altında olmalı ve Peacock veya Anormal görünüm bulunmamalıdır. ITR, ETR veya MWETR ölçümünde sınır en çok 85 nm’dir.
Elektriksel iletkenlik neden alt sınır taşır?
Sınır 50 ile 600 pS/m arasındadır. Annex F.2’ye göre statik elektrik tehlikesi 20 pS/m’nin üzerinde ortadan kalkar; 50 pS/m alt sınırı bu değerin ihtiyatlı iki katıdır. Havalimanında iletkenlik düşerse Teknik Otorite acil durum olarak 25 pS/m’ye kadar kabul eder.
Bu test şu sektör sayfalarında yer alır: Havacılık, Biyodizel ve yenilenebilir yakıtlar, Kimyasal ve solventler, Kozmetik ve parfüm, Yemeklik yağlar, Enerji ve güç.
Bilgi ve Teklif
Şartnamenize uyan cihaz için teklif almak isterseniz bize doğrudan ulaşın: +90 312 435 16 40 · antek@antek.com.tr · iletişim sayfası.
Kaynaklar
- JIG, DefStan 91-091 Issue 19 kaydı
- MOD, Defence Standard 91-091 Issue 19, 28 Eylül 2026, tam metin PDF, JIG arşivi
- MOD, Defence Standard 91-091 Issue 14, 7 Mart 2022, tam metin PDF, JIG arşivi (tarihsel karşılaştırma için)
- Stanhope-Seta, DEF STAN 91-091 Issue 19 Makes IP 565 the Referee Method for Aviation Fuel Cleanliness, 5 Ekim 2026
- Energy Institute, IP test metotları kataloğu
- ASTM D8073-22 katalog sayfası