Kalibrasyon, bir ölçüm cihazının gösterdiği değer ile uygun bir ölçüm standardının verdiği değer arasındaki ilişkiyi belirli koşullarda ortaya koyan işlemdir. Doğrulama ise cihazın belirlenmiş gereklilikleri karşılamaya devam ettiğini ve kullanım amacına uygun çalıştığını gösteren kontroldür.
Stanhope-Seta’nın referans malzeme bölümü Seta CRM, 22 Eylül 2026’da yayımladığı yazıda iki terimin sık sık birbirinin yerine kullanıldığını, oysa laboratuvar kalite yönetiminde amaçlarının farklı olduğunu anlattı. Ayrımı bilmek, ekipman kontrol prosedürü yazarken ve ISO/IEC 17025 denetiminde hangi kaydın gösterileceğine karar verirken işe yarar.
Kalibrasyon ne işe yarar?
Kalibrasyon, cihazın okuduğu değer ile referans değer arasındaki ilişkiyi belirler. Sonuç cihazın ölçüm performansı hakkında bilgi verir; ölçüm hatası ya da düzeltme ihtiyacı varsa bunu gösterir.
Kalibrasyon ile ayar aynı şey değildir. Kalibrasyon ilişkiyi belirler, ayar ise gerekirse sonradan yapılan ayrı bir işlemdir. Seta CRM’e göre kalibrasyon laboratuvarın yerleşik prosedürüne, ilgili test yöntemine, cihaz üreticisinin önerilerine ve laboratuvarın kalite yönetim sistemine göre yapılır.
Doğrulama ne işe yarar?
Doğrulama, cihazın belirlenmiş gereklilikleri karşılamaya devam ettiğini ya da kullanım amacı için kabul edilebilir performans gösterdiğini teyit eder. Ölçüm ilişkisini kalibrasyondaki gibi yeniden kurmaz; cihaz performansının tanımlı kabul kriterleri içinde kaldığını pratik bir kontrolle gösterir.
Bu yüzden doğrulama, planlı iki kalibrasyon veya servis arasında cihaz hakkında bilgi verir. Seta CRM’in örneğinde parlama noktası testi yapan bir laboratuvar, sertifikalı değeri bilinen uygun bir sertifikalı referans malzemeyi (CRM) belirli aralıklarla test eder. Sonuç laboratuvarın tanımladığı kabul kriterleriyle karşılaştırılır ve test sisteminin beklendiği gibi çalıştığına kanıt olur.
Kalibrasyon ile doğrulama arasındaki fark nedir?
İki işlem de ölçüme duyulan güveni korur, ama amaçları farklıdır. Seta CRM’in sıraladığı farklar aşağıdaki tabloda yan yana verilmiştir.
| Konu | Kalibrasyon | Doğrulama |
|---|---|---|
| Ne yapar | Cihazın gösterdiği değer ile referans değerler arasındaki ilişkiyi kurar | Belirlenmiş gerekliliklerin hala karşılandığını teyit eder |
| Neye bakar | Ölçüm performansı hakkında bilgi verir | Ekipman performansını tanımlı kabul kriterleriyle karşılaştırır |
| Ne zaman yapılır | Belirli koşullar altında yapılır | Planlı kalibrasyon aralıkları arasında rutin olarak yapılabilir |
| Sonuç ne gösterir | Düzeltme ya da sonradan ayar gerektiğini gösterebilir | Cihazda veya test sisteminde oluşan değişimi fark ettirir |
| İzlenebilirlik ve kanıt | Uygulanabildiği yerde metrolojik izlenebilirliğin parçasıdır | Ekipmanın kullanım amacına uygun kaldığına kanıt olur |
Doğrulama, kalibrasyonun gerektiği yerde kalibrasyonun yerini tutmaz. Seta CRM iki işlemi, laboratuvar kalite güvence programının birbirini tamamlayan parçaları olarak tanımlıyor.
Cihaz neden iki kalibrasyon arasında doğrulanır?
Kalibrasyon sırasında doğru çalışan bir cihazın bir sonraki kalibrasyona kadar aynı performansı koruyacağı kendiliğinden kanıtlanmış olmaz. Seta CRM’in saydığı etkenler rutin kullanım, bakım, parça aşınması, kirlenme, ortam koşulları ve operatör uygulamalarıdır. Rutin doğrulama, bu değişimleri test sonuçlarını daha fazla etkilemeden görme fırsatı verir.
Belgelenmiş bir doğrulama programı laboratuvarın şu işlerine yardım eder:
- Cihaz performansını zaman içinde izlemek
- Beklenmedik değişimleri ve eğilimleri görmek
- Şüpheli test sonuçlarını araştırmak
- Ölçüm izlenebilirliğini desteklemek
- Ekipmanın kontrol altında tutulduğunu göstermek
- İç ve dış denetimlerde kanıt sunmak
- Raporlanan sonuçlara güveni korumak
Sertifikalı referans malzeme (CRM) doğrulamada nasıl kullanılır?
Referans malzemeler ve özellikle sertifikalı referans malzemeler kalite kontrolde, ölçüm prosedürlerinin değerlendirilmesinde ve kalibrasyonda kullanılır. CRM, metrolojik olarak geçerli prosedürlerle belirlenmiş bir veya daha fazla sertifikalı özellik değeri taşır; bu değerin belirsizliği ve metrolojik izlenebilirlik bilgisi sertifikada verilir. Bu nedenle uygun bir CRM rutin cihaz doğrulaması için kullanışlı bir araçtır.
Laboratuvar CRM’i normal test prosedürüyle analiz eder ve ölçtüğü sonucu sertifikalı değerle karşılaştırır. Kabul kriterini test yöntemi, laboratuvar prosedürü veya kalite sistemi belirler. Aynı CRM’in tekrarlanan ölçümleri cihazın zaman içindeki performansını da gösterir. Sertifikalı değerin nasıl yorumlanacağı CRM sonuç kabul kriterleri yazısında anlatılır.
Bazı test yöntemleri CRM ile doğrulamayı zorunlu tutar. ASTM D93-25, Pensky-Martens parlama noktası cihazının performansının yılda en az bir kez CRM ile doğrulanmasını ister; ayrıntılar ASTM D93 ve CRM zorunluluğu yazısında.
CRM’ler ISO/IEC 17025 laboratuvarını nasıl destekler?
ISO/IEC 17025, deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yetkinliğini, tarafsızlığını ve tutarlı çalışmasını kapsayan uluslararası standarttır. Referans malzemelerin ve CRM’lerin doğru kullanımı, laboratuvarın ölçüm süreçlerine güven gösterdiği kontrollerin bir parçası olabilir. Seta CRM’e göre test yöntemine ve uygulamaya bağlı olarak CRM’ler şu işlerde kullanılır:
- Ekipman performans kontrolü
- Kalite kontrol
- Ölçüm izlenebilirliği
- Yöntem performansının izlenmesi
- Beklenmedik sonuçların araştırılması
- Personel eğitimi ve yetkinlik çalışmaları
Hangi yaklaşımın uygun olduğuna laboratuvarın kendi kalite yönetim sistemi, uyguladığı test yöntemleri ve akreditasyon gereklilikleri karar verir. CRM ile ISO 17034 ve ISO/IEC 17025 arasındaki ilişki sertifikalı referans malzeme rehberinde tabloyla anlatılır.
ISO 17034 sertifikalı referans malzeme için ne anlama gelir?
ISO 17034, referans malzeme üreten kuruluşların yetkinlik gerekliliklerini belirler. ISO 17034’e göre akredite bir referans malzeme üreticisinden alınan CRM, üreticinin akreditasyon kapsamındaki faaliyetler için bağımsız olarak değerlendirildiğini gösterir. Standardın ayrıntıları ISO 17034 nedir yazısındadır.
Seta CRM’in yazısına göre Stanhope-Seta, UKAS akreditasyonlu bir ISO 17034 referans malzeme üreticisidir ve petrol, yakıt ve laboratuvar test yöntemleri için CRM üretir. Akreditasyon kapsamının genişlemesi Stanhope-Seta UKAS ISO 17034 haberinde yer alır.
Laboratuvar cihazı ne sıklıkla doğrulanmalı?
Her cihaz ve her laboratuvar için geçerli tek bir doğrulama sıklığı yoktur. Seta CRM’in saydığı belirleyiciler şunlardır:
- Uygulanan test yöntemi
- Cihaz üreticisinin önerileri
- Cihazın kullanım sıklığı
- Cihazın geçmiş performansı
- Ölçümün önem derecesi
- Laboratuvarın kalite prosedürleri
- Mevzuat veya akreditasyon gereklilikleri
- Önceki doğrulama kontrollerinin sonuçları
Bakım, onarım, cihazın yerinin değişmesi, beklenmedik bir sonuç veya cihaz performansını etkileyebilecek başka bir olaydan sonra ek doğrulama gerekebilir. Doğrulama sıklığı ve kabul kriterleri laboratuvarın kalite prosedürlerinde yazılı olmalıdır. ASTM D93-25 gibi bazı yöntemler alt sınırı kendisi koyar: en az yılda bir.
Rutin doğrulama için hangi Seta CRM’leri var?
Seta CRM, yazısında ISO 17034 akreditasyonlu CRM’lerin desteklediği yöntemlere dört örnek veriyor. Bu malzemelerin tamamı Antek Elektronik Sistemler’in ürün kataloğunda parça numarasıyla yer alır.
| Test yöntemi | Ölçülen özellik | Seta CRM malzemesi |
|---|---|---|
| ASTM D7094 | Modifiye sürekli kapalı kap parlama noktası (MCCCFP) | SETA-CRM MCCCFP 45 °C (SETA-0412-0107), SETA-CRM MCCCFP 75 °C (SETA-0412-0108) |
| IP 170 / BS EN ISO 13736 / BS 2000-170 | Abel parlama noktası | SETA-CRM Abel 40 °C, 3’lü paket (SETA-0412-0109) |
| ASTM D56 | Tag kapalı kap parlama noktası | SETA-CRM Tag 40 °C, 3’lü paket (SETA-0412-0110) |
| ASTM D8073 / IP 624 | Su ayrışma indeksi (WSI) | SETA-CRM WSI Jet Yakıtı, nominal WSI 95 (SETA-0712-0112) |
WSI malzemesi Seta WSI su ayrışma analizörü (SA9000-0) ile kullanılır. Stanhope-Seta hem laboratuvar cihazı üreticisi hem ISO 17034 akreditasyonlu referans malzeme üreticisi olduğu için cihazı ve onu doğrulayan malzemeyi aynı kaynaktan verir. Bu beş malzemenin UKAS ISO 17034 kapsamına alınması 18 Ağustos 2026 tarihli kapsam haberinde anlatılır.
Antek Elektronik Sistemler cihazları nasıl kalibre eder ve doğrular?
Antek Elektronik Sistemler cihazları üretici onaylı CRM ile kalibre eder ve doğrular; sıcaklık, akış ve basınç ölçüm aletleriyle kontrol eder. Antek Elektronik Sistemler kalibrasyon sertifikası düzenlemez. Sertifikalı kalibrasyon, ISO/IEC 17025 akreditasyonlu kalibrasyon kuruluşlarının işidir.
Mobil saha ekipleri kurulum, kalibrasyon, doğrulama ve servis için Türkiye genelinde müşteri laboratuvarına gelir. Servis, Antek Elektronik Sistemler tarafından kurulumu yapılmış tüm cihaz ve markaları kapsar; bakım sözleşmesi olan müşteriler acil serviste önceliklidir. Ayrıntılar servis sayfasında.
Stanhope-Seta cihazlarında garanti sevkiyat tarihinden itibaren 3 yıldır; yıllık bakımın yaptırılması ve üretici onaylı CRM ile doğrulama yapılması koşuluyla geçerlidir. Aksi halde 1 yıldır.
Kalibrasyon ve doğrulamada kullanılan CRM’ler üç üreticiden gelir: Seta CRM (Stanhope-Seta), ARO Scientific ve petrol ürünlerinde kükürt, azot ve klor için ASI Standards. Seta CRM ve ARO Scientific malzemeleri CRM seçim sayfasında yönteme ve hedef değere göre listelenir.
Antek Elektronik Sistemler, Stanhope-Seta‘nın Türkiye ve Azerbaycan tek yetkili distribütörüdür. ARO Scientific ve ASI Standards referans malzemelerinin Türkiye yetkili distribütörüdür; bu iki markayı Azerbaycan’a da satar. CRM, bakım, kalibrasyon ve doğrulama için teklif almak isterseniz bize ulaşın: +90 312 435 16 40 · antek@antek.com.tr · iletişim sayfası.
Kaynak: Seta CRM, “Calibration vs Verification: What’s the difference in laboratory testing?”, 22 Eylül 2026