ASTM D6371, dizel ve evsel ısıtma yakıtlarının soğuk filtre tıkanma noktasını (CFPP) ölçen test yöntemidir. CFPP, yakıtın soğurken standartta tanımlanan filtreden belirlenen sürede geçemediği sıcaklıktır ve santigrat derece olarak raporlanır. Yöntemi ASTM International yayımlar; yürürlükteki sürüm D6371-24’tür. ASTM metni bu yöntemin IP 309 ve EN 116 ile teknik olarak eşdeğer olduğunu yazar.
Kapsam distilat yakıtlardır: dizel motorlarda ve evsel ısıtma tesisatlarında kullanılan, akış iyileştirici ya da başka katkı içerenler de dâhil. Ölçüm elle kullanılan aparatla da otomatik aparatla da yapılır. ASTM metni iki aparatı da hakem amaçlı kullanıma uygun sayar.
CFPP neden ölçülür?
CFPP, belirli yakıt sistemlerinde yakıtın sorunsuz akacağı en düşük sıcaklığı tahmin etmek için kullanılır. ASTM D6371 metnine göre Avrupa’da hafif hizmet kamyonlarında kullanılan dizel yakıtta sonuç, sahadaki arıza sıcaklığına genellikle yakındır. Metin iki istisna sayar: yakıt sisteminde hava koşullarına açık bir yerde duran kâğıt filtre bulunması ve filtre tıkanma sıcaklığının bulut noktasının 12 °C’den fazla altında kalması. Evsel ısıtma tesisatları daha az kritiktir; çoğu kez test sonucunun gösterdiğinden biraz daha düşük sıcaklıklarda sorunsuz çalışır.
Numunenin geldiği hâliyle ölçülen sonucu ile 45 °C’de 30 dakika ısıl işlem gördükten sonraki sonucu arasındaki fark da bilgi taşır. ASTM metni bu farkın, düşük sıcaklıkta yaşanan performans şikâyetlerini araştırmak için kullanılabileceğini yazar.
CFPP, bulut noktası ve akma noktasından nasıl ayrılır?
Üç ölçüm üç farklı olayı arar. Bulut noktası, numune soğurken parafin kristallerinin ilk göründüğü sıcaklıktır ve ASTM D2500 ile ölçülür. Akma noktası, numunenin hâlâ aktığı en düşük sıcaklıktır ve ASTM D97 ile ölçülür. CFPP ise kristallerin bir filtreyi tıkadığı sıcaklığı arar; ölçtüğü şey görünürlük veya akışkanlık değil, filtreden geçebilmedir. Bu yüzden bir yakıtın üç değeri birbirinden farklı çıkar. Bulut ve akma noktası yöntemlerinin kapsamı, otomatik karşılıkları ve ISO 3015 ile ISO 3016 eşdeğerleri ASTM D2500 ve ASTM D97 sayfasında anlatılır.
CFPP ölçümü nasıl yapılır?
Numune bir soğutma banyosunda kademeli olarak soğutulur. Her kademede yakıt, vakum altında ince gözenekli bir tel filtreden geçirilerek pipete çekilir. Kristaller filtreyi tıkadığında pipet standardın verdiği sürede dolmaz; o kademenin sıcaklığı CFPP olarak raporlanır. Elle kullanılan düzenekte soğutma ve vakum operatör tarafından denetlenir, otomatik düzenekte kademeleri cihaz yürütür. ASTM D6371-24 iki düzeneği de hakem amaçlı kullanıma uygun sayar, yani anlaşmazlık hâlinde ikisinin sonucu da geçerlidir.
ASTM D6371’in eşdeğerleri hangileridir?
| Standart | Yayıncı | Ölçtüğü büyüklük | ASTM D6371 ile ilişkisi |
|---|---|---|---|
| ASTM D6371 | ASTM International | Dizel ve evsel ısıtma yakıtlarında soğuk filtre tıkanma noktası | Referans yöntem. Yürürlükteki sürüm D6371-24 |
| IP 309 | Energy Institute | Soğuk filtre tıkanma noktası | D6371-24 Not 1’e göre teknik olarak eşdeğer |
| EN 116 | CEN | Soğuk filtre tıkanma noktası | D6371-24 Not 1’e göre teknik olarak eşdeğer |
| IP 618 | Energy Institute | Soğuk filtre engelleme eğilimi | Farklı yöntem. Tıkanma sıcaklığını değil, filtre engelleme eğilimini verir |
| ASTM D2068 | ASTM International | Distilat akaryakıtlarda filtre tıkanma eğilimi | Farklı yöntem. Soğuk akış değil, yakıtın temizliği ile ilgili |
Şartname ASTM D6371 ya da IP 309 diyorsa, filtre engelleme eğilimi sonucu bu maddenin yerine geçmez.
Soğuk filtre engelleme eğilimi CFPP ile aynı mıdır?
Hayır. CFPP tek bir sıcaklık verir; soğuk filtre engelleme eğilimi (CFBT) ise yakıtın seçilen sıcaklıklarda filtreyi ne ölçüde engellediğini ölçer. Antek kataloğundaki Seta Soğuk Filtre Engelleme Test Cihazı (91670-2) ASTM D2068, IP 387 ve IP 618 yöntemlerine göre çalışır; ASTM D6371 cihazı değildir. Sıcaklık aralığı -5 ile +40 °C, numune hacmi 750 ml, pompa hızı 20 ml/dakikadır. İki sıcaklıkta tipik test süresi 20 dakikadır ve cihaz BS EN 590’ın ulusal ekiyle uyumludur.
Hangi cihazlar kullanılır?
CFPP ölçümü, soğutma banyosu ile filtre ve pipet düzeneğini birlikte taşıyan bir aparatla yapılır. Antek kataloğunda bugün ASTM D6371 / IP 309 CFPP aparatı bulunmuyor; soğuk akış grubunda Seta bulut ve akma noktası kriyostatı (93531-9) ve yukarıdaki CFBT cihazı yer alıyor. Kriyostat ASTM D2500, ASTM D97, IP 15, IP 219, ISO 3015 ve ISO 3016 yöntemlerine göre çalışır; dört bağımsız bölmesi ve toplam 16 test pozisyonu vardır. Üç bölme ortam sıcaklığından -34 °C’ye, bir bölme -34 ile -51 °C arasına iner.
CFBT sarfları ayrı sipariş edilir. CFBT başlangıç kiti (91672-2) 50 test için 100 test filtresi ve 2 cam beher içerir; numune başına iki filtre kullanılır. 50’li filtre paketi (91705-201) 25 teste yeter. Basınç göstergesi adaptörü (91670-002) CFBT basınç göstergesiyle kullanılır.
Antek Elektronik Sistemler 1984’te Ankara’da kuruldu ve Stanhope-Seta ile ARO Scientific’in Türkiye yetkili distribütörüdür. Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu. Saha mühendislerinin tecrübesi 10 ile 30 yıl arasındadır, ortalaması 20 yıldır.
CFPP ölçümü nasıl doğrulanır?
Cihaz ve yöntem, sertifikalı referans malzemesiyle doğrulanır. CRM-CFHC30 distilat matrisinde hazırlanır; sertifikalı değeri -33,4 °C, paket boyutu 250 mL’dir. CRM-CFGO01 dizel matrisindedir ve sertifikalı değeri -12,4 °C’dir. İkisi de IP 309 ve ASTM D6371 yöntemlerine göre karakterize edilmiştir.
Üretim, test ve sertifikasyon ARO Scientific’in ISO 17034 akreditasyonuna (UKAS CAB No. 27393) uygun yapılır; karakterizasyon verileri ISO/IEC 17025 akreditasyonuna sahip laboratuvarlardan gelir. Ambalaj 250 mL, raf ömrü 24 aydır. Bu malzemeler cihaz doğrulaması, yöntem geçerli kılma ve laboratuvar içi kalite kontrolü için kullanılır.
Sık sorulan sorular
IP 309 ile ASTM D6371 aynı sonucu mu verir?
ASTM D6371-24 kapsam bölümündeki Not 1, yöntemin IP 309 ve EN 116 ile teknik olarak eşdeğer olduğunu yazar. Şartnamede hangisi yazılıysa raporda o numara belirtilir.
CFPP bulut noktasından ne kadar düşük olur?
Fark yakıta ve katkısına göre değişir. ASTM D6371 metni, filtre tıkanma sıcaklığının bulut noktasının 12 °C’den fazla altında kaldığı durumu, sonucun saha davranışını temsil etmeyebileceği hâller arasında sayar.
Manuel aparatla otomatik aparatın sonucu eşit sayılır mı?
ASTM D6371 iki aparatı da hakem amaçlı kullanıma uygun sayar. Yöntem ikisi arasında bir öncelik tanımlamaz.
Numuneye ısıl işlem neden uygulanır?
Alınan numune ile 45 °C’de 30 dakika ısıl işlem görmüş numunenin sonuçları karşılaştırılır. ASTM metni bu farkın düşük sıcaklıkta yaşanan performans şikâyetlerinin araştırılmasında kullanılabileceğini yazar.
CFPP referans malzemesini hangi aralıkta seçmeliyim?
Doğrulama sıcaklığı çalışma aralığınıza yakın olmalıdır. Antek’te dizel matrisinde -12,4 °C ve distilat matrisinde -33,4 °C sertifikalı değere sahip iki CFPP referans malzemesi bulunur.
Kaynaklar
- ASTM D6371-24, Standard Test Method for Cold Filter Plugging Point of Diesel and Heating Fuels
- ASTM D2500-23, Standard Test Method for Cloud Point of Petroleum Products and Liquid Fuels
- ASTM D97-17b(2022), Standard Test Method for Pour Point of Petroleum Products
- Cihaz, sarf ve referans malzeme verileri antek.com.tr ürün sayfalarından alındı.