ASTM D2500 bulut noktası ve ASTM D97 akma noktası testi nedir?

ASTM D2500 bulut noktasını, ASTM D97 akma noktasını ölçen test yöntemleridir. Bulut noktası, numune soğurken parafin kristallerinin bulut biçiminde görüldüğü sıcaklıktır. D2500 kapsamı, 40 mm kalınlıkta saydam olan ve bulut noktası 49 °C altında kalan petrol ürünleri ile biyodizel yakıtlardır. Akma noktası, numunenin hâlâ aktığı en düşük sıcaklıktır. D97 her petrol ürününe uygulanır ve siyah numuneler, silindir yağı ile distilat olmayan fuel oil için ayrı bir prosedür tanımlar. Bulut noktası prosedürü eskiden D97’nin içindeydi, bugün D2500’de yer alır. Ham petrolün akma noktası D5853 ile ölçülür; bu yöntem -36 °C’ye kadar iner, Prosedür A üst, Prosedür B alt akma noktasını verir.

Üçüncü soğuk akış özelliği soğuk filtre tıkanma noktasıdır. ASTM D6371, dizel ve konut ısıtma yakıtlarının CFPP değerini manuel ya da otomatik aparatla belirler ve iki aparat da hakemlik ölçümüne uygundur.

Bulut noktası ve akma noktası neden ölçülür?

D2500 ve D97 metinlerine göre her iki değer de ürünün belirli uygulamalarda kullanılabildiği en düşük sıcaklığın göstergesidir. Akış özellikleri yağlama yağı sistemlerinin, yakıt sistemlerinin ve boru hattı işletmesinin doğru çalışması için belirleyici olabilir. Harmanlama işlemleri akma noktasının kesin ölçülmesini ister. D6371’e göre CFPP, yakıtın belirli yakıt sistemlerinde sorunsuz aktığı en düşük sıcaklığı tahmin etmeye uygundur. Avrupa’daki hafif ticari araçlarda CFPP sonucu genellikle sahadaki arıza sıcaklığına yakındır. Standart iki istisna yazar: hava koşullarına açık konumdaki kâğıt filtre ve filtre tıkanma sıcaklığının bulut noktasının 12 °C’den fazla altında kalması. Konut ısıtma tesisatları çoğunlukla daha az kritiktir ve test sonucunun gösterdiğinden düşük sıcaklıklarda da çalışır.

Hangi ürünlere uygulanır?

ISO 3015:2019 bulut noktası kapsamını ürün bazında ayırır: hacimce %30’a kadar yağ asidi metil esteri (FAME) içeren dizel yakıtlar, hacimce %7’ye kadar FAME içeren parafinik dizel yakıtlar, %100 FAME ve yağlayıcılar. D97 kapsamı her petrol ürünüdür, ancak ISO 3016:2019 metni ham petrol için uygun olmadığını yazar. D6371 distilat yakıtlara uygulanır ve akış iyileştirici ya da başka katkı içeren yakıtları da kapsar. Kış dizeli, kalorifer yakıtı ve yağlama yağları bu üç ölçümün rutin konusudur. D2500 kesinlik verileri D1500 rengi 3,5 ve altındaki ürünlerden türetilmiştir; daha koyu numunelerde kesinlik geçerli olmayabilir.

Eşdeğer standartlar hangileridir?

ÖzellikASTMISOEnergy InstituteCEN
Bulut noktasıASTM D2500-23ISO 3015:2019IP 219EN 23015
Akma noktasıASTM D97-17b(2022)ISO 3016:2019IP 15–
CFPPASTM D6371-24–IP 309EN 116

D6371 metni, yöntemin IP 309 ve EN 116 ile teknik olarak eşdeğer olduğunu yazar. IP 15’in başlığı ISO 3016:2019’u referans gösterir. Şartname hangi standardı yazıyorsa kesinlik değerleri o standardın kendi tablosundan okunur.

Manuel ve otomatik yöntem arasındaki fark nedir?

D97 metni, otomatik D97 akma noktası ölçümü için bir ASTM yöntemi bulunmadığını açıkça belirtir. Otomatik cihaz kullanıldığında sonuçla birlikte tekniğe özgü ASTM numarası raporlanır. Otomatik akma noktası yöntemleri üç ayrı ölçüm ilkesine dayanır. D5949 numune yüzeyine kontrollü azot darbesi uygular ve yüzey hareketini optik olarak görür; aralık -57 ile +51 °C’dir. D5950 kavanozu soğutma sırasında eğer ve yüzey hareketini optik algılar; aralık -66 ile +51 °C’dir. D5985 numuneyi asılı bir algılama parçasına karşı sürekli döndürür ve 0,1 °C çözünürlükle no-flow noktasını bulur. Üçü de sonuçlar 3 °C aralığında raporlandığında D97 ve IP 15 biçimine benzer değer verir; hiçbiri ham petrol için tasarlanmamıştır.

Otomatik bulut noktası yöntemleri soğutma rejimiyle ayrılır: D5771 kademeli soğutma, D5772 doğrusal soğutma hızı, D5773 sabit soğutma hızı. Üçü de -60 ile +49 °C aralığında 0,1 °C çözünürlükle çalışır. Sonuç bir alt tam sayıya yuvarlandığında D2500 ile eşdeğerdir. D5771 ve D5772 metinleri kendilerini D2500’den daha kesin sayar. D5773 testi D2500’den kısa sürede bitirir ve mekanik soğutma cihazı istemez.

Ölçüm nasıl yapılır?

Manuel ölçümde numune dereceli cam test kavanozuna alınır. Kavanoz, yalıtım contası ve diskiyle birlikte pirinç hava haznesine yerleştirilir; hazne de kriyostat banyosunun soğutulmuş bölmesine iner. Termometre kavanoz mantarından geçirilerek numuneye daldırılır. Bulut noktasında kavanoz belirli aralıklarla banyodan çıkarılır ve dip bölgesindeki bulanıklık gözle aranır. Akma noktasında kavanoz eğilir ve numunenin hareket etmediği sıcaklık bulunur. Bölme sıcaklığı ürünün beklenen değerine göre kademe kademe düşürülür, bu yüzden banyoda birden çok sıcaklık bölmesi bulunur.

Hangi cihaz uygun?

Seta bulut ve akma noktası kriyostatı (93531-9) ASTM D2500, ASTM D97 ve ASTM D5853 yöntemlerine göre çalışır. Ürün sayfası IP 219, IP 15, IP 441, ISO 3015 ve ISO 3016 karşılıklarını da listeler. Cihazda bağımsız sıcaklık kontrollü dört adet 2 litrelik bölme vardır. Üç bölme ortam sıcaklığından -34 °C’ye, dördüncü bölme -34 ile -51 °C arasına iner. Her bölme dört hava haznesi alır, yani banyoda aynı anda 16 test yürür. Kapak elektrikli ısıtmalıdır ve üzerinde buz ile yoğuşma birikmesini önler. Soğutma iki kademelidir; devrede CFC yoktur ve gazlar F-Gaz Yönetmeliğine uygun, yanıcı olmayan tiptedir. Cihazla 16 test kavanozu, yalıtım contaları ve diskleri ile bölme termometresi gelir.

Katalogdaki Seta soğuk filtre engelleme test cihazı (91670-2) ASTM D2068, IP 387 ve IP 618 yöntemlerine göre filtre tıkama eğilimini ölçer. Bu ölçüm D6371 CFPP testinden ayrı bir deneydir ve onun yerine geçmez.

Antek Elektronik Sistemler 1984’te Ankara’da kuruldu ve Stanhope-Seta ile ARO Scientific’in Türkiye yetkili distribütörüdür. Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu. Saha mühendislerinin tecrübesi 10 ile 30 yıl arasında, ortalama 20 yıldır.

Ölçüm nasıl doğrulanır?

Doğrulama sertifikalı referans malzemeyle yapılır. Bulut noktası için CRM-CPHC30 distilat matriste -30,7 °C, CRM-CPGO01 dizel matriste -6,8 °C sertifikalı değer taşır. Akma noktası için CRM-PPHC30 -31,8 °C, CRM-PPGO01 -24,8 °C ve CRM-PPLU01 yağlayıcı matriste -14,4 °C değerindedir. CFPP için CRM-CFHC30 -33,4 °C, CRM-CFGO01 -12,4 °C taşır. Laboratuvar, beklenen değere en yakın malzemeyi seçer. Malzemeler ISO 17034’e göre ARO Scientific tarafından üretilir ve ISO/IEC 17025 akreditasyonlu laboratuvar verileriyle karakterize edilir. Ambalaj 250 mL’dir, sertifikalar ILAC-MRA kapsamında geçerlidir.

Sık sorulan sorular

Bulut noktası ile akma noktası arasındaki fark nedir?

Bulut noktasında parafin kristalleri görünür hale gelir, numune hâlâ akar. Akma noktası ise numunenin aktığı en düşük sıcaklıktır ve daha aşağıdadır.

ASTM D2500 ile ISO 3015 aynı yöntem midir?

Aynı deneydir. IP 219 ve EN 23015 de bulut noktası tayinini tanımlar. Şartname hangisini yazıyorsa kesinlik değerleri o metinden okunur.

ASTM D97 ham petrole uygulanır mı?

Hayır. D97 metni ham petrol için D5853’ü işaret eder, ISO 3016 da kapsamı dışında bırakır.

Otomatik cihaz sonucu D97 yerine yazılabilir mi?

D97 için otomatik ASTM yöntemi yoktur. Otomatik cihazla ölçüm yapıldığında raporda tekniğe özgü numara, örneğin D5949 veya D5950, belirtilir.

CFPP bulut noktasının yerine geçer mi?

Geçmez. D6371, filtre tıkanma sıcaklığının bulut noktasının 12 °C’den fazla altında kalması durumunda saha davranışının ayrıştığını yazar.

Kaynaklar