ASTM D2274, orta distilat petrol yakıtlarının 95 °C’de belirli oksitleyici koşullar altındaki kendinden kararlılığını ölçen test yöntemidir. Yöntemi ASTM International yayımlar; yürürlükteki sürüm D2274-14(2019)’dur. Standardın adı “Oxidation Stability of Distillate Fuel Oil (Accelerated Method)” biçimindedir. ASTM D7545 aynı yakıt sınıfını hızlandırılmış oksidasyon koşullarında, otomatik cihazla ve indüksiyon süresi ölçerek değerlendirir; yürürlükteki sürüm D7545-14(2024)’tür. D7545’in resmî adındaki teknik tanım Rapid Small Scale Oxidation Test, kısaltması RSSOT’tur. İki yöntem de aynı soruyu cevaplar: yakıt depolandığında ne kadar bozunur.
ASTM D2274 neden ölçülür?
Yöntem, No. 2 ısıtma yağı gibi orta distilat yakıtların oksidasyon kararlılığını tahmin etmek için kullanılır. Yöntem metnine göre D2274, saha depolamasında belirli bir sürede oluşacak çözünmeyen madde miktarını öngörmez; saha koşulları bunun için fazla değişkendir. D2274, 43 °C şişe testi olan ASTM D4625’e göre daha hızlı sonuç verir. Buna karşılık yükseltilmiş sıcaklık ve saf oksijen ortamı yüzünden oluşan tortunun türü ve miktarı, sahada oluşandan D4625’e kıyasla daha fazla sapabilir. Bu yüzden sonuç mutlak bir raf ömrü değeri değil, partiler arası karşılaştırma ölçüsüdür.
ASTM D2274 hangi yakıtlara uygulanır?
Yöntem orta distilat petrol yakıtlarına uygulanır. Kesinlik değerlerinin belirlendiği yakıtlar yöntem metninde gaz yağı, dizel yakıt, No. 2 ısıtma yağı ve NATO F76 gereklerini karşılayan denizcilik distilat yakıtı olarak tanımlanır. Bu aralığın dışındaki yakıtlarda yöntem kullanılabilir, ama kesinlik değerleri geçerli olmayabilir. Artık yağ içeren yakıtlara uygulanmaz. Biyodizel (ASTM D6751) ve biyodizel karışımları (ASTM D7467) için D2274 doğrulanmamıştır. ASTM D396 ve ASTM D975’teki No. 1 ve No. 2 sınıfları bugün yüzde 5’e kadar biyodizel içerebilir. Biyodizel içeren numune membran filtreyi kısmen çözebilir ya da bozabilir ve hatalı sonuç verir. Biyodizel ve karışımları için yazılmış ASTM D7462 yöntemi 2016’da geri çekildi. Bugün yüzde 100’e kadar biyodizel içeren orta distilat yakıtlar ASTM D7545 kapsamındadır.
ASTM D2274 ile ASTM D7545 arasındaki fark nedir?
Fark, ölçülen büyüklükte ve numune ölçeğindedir. D2274’te yakıt 95 °C’de oksijen altında tutulur ve sonuç, test sonunda yakıttan süzülen çözünmeyen maddeden çıkarılır. D7545 ise indüksiyon süresini ölçer. Yöntem metnine göre indüksiyon süresi, orta distilat yakıtın oksidasyon ve depolama kararlılığının göstergesi olarak kullanılır. D7545 küçük numuneyle çalışır ve bazı diğer kararlılık yöntemlerine göre kısa sürede sonuç verir; ölçüm otomatik cihazla yapılır. D7545, ASTM D975 sınıf 1D ve 2D dizel, ASTM D396 sınıf No. 1 ve No. 2 brülör yakıtı, ASTM D6751 B100 ve ASTM D7467 B6-B20 ürünleri için tasarlanmıştır. Şartname D2274 diyorsa, D7545 sonucu kendiliğinden onun yerine geçmez.
ASTM D2274 ile eşdeğer standartlar hangileridir?
| Standart | Yayıncı | Konusu | ASTM D2274 ile ilişkisi |
|---|---|---|---|
| ASTM D2274 | ASTM International | Distilat yakıt yağının oksidasyon kararlılığı, hızlandırılmış yöntem | Referans yöntem. Yürürlükteki sürüm D2274-14(2019) |
| ISO 12205 | ISO | Orta distilat yakıtların oksidasyon kararlılığının belirlenmesi | Aynı ölçüm. Seta yöntem listesinde BS EN ISO 12205 ve BS 2000-388 ile birlikte anılır |
| IP 388 | Energy Institute | Orta distilat yakıtların oksidasyon kararlılığının belirlenmesi | Aynı ölçüm. Cam malzeme seti ve numune filtreleme kiti her iki yöntemi de kapsar |
| ASTM D7545 | ASTM International | Orta distilat yakıtların hızlandırılmış oksidasyonu, RSSOT | Farklı ölçüm. Sonuç indüksiyon süresidir, tortu miktarı değildir |
| EN 16091 | CEN | Orta distilat yakıtların hızlandırılmış oksidasyonu | ASTM D7545 kapsamına göre D7545 ile teknik olarak eşdeğer |
| ASTM D4625 | ASTM International | Distilat yakıtın 43 °C şişe testiyle depolama kararlılığı | Daha yavaş ve araştırma amacıyla kullanılır. D2274 daha hızlı sonuç verir |
| ASTM D7462 | ASTM International | Biyodizel ve biyodizel karışımlarının oksidasyon kararlılığı | 2016’da geri çekildi. Sarf malzemesi adlarında geçmeye devam ediyor |
ASTM D2274 ölçümü nasıl yapılır?
Numune, kondansatör ve oksijen dağıtım tüpüyle donatılmış bir test tüpüne konur. Tüp, 95 °C’de tutulan yağ banyosuna yerleştirilir. Oksijen, saatte 3 litre debiyle numunenin içinden geçirilir; debiölçerler 21 °C ve 0,4 bar basınçta oksijen için kalibre edilir. Test sonunda numune süzülür. Antek’in sattığı numune filtreleme kiti 0,8 mikron 47 mm membran filtre, filtre tutucu, vakum şişesi ve vakum pompası içerir. Kitte ayrıca desikatör, forseps ve 200 mL’ye derecelendirilmiş 250 mL beher vardır. Filtre desikatörde şartlandırılır ve tartılır. Jet yakıtının sıcak yüzeydeki termal kararlılığı bu yöntemle değil, ayrı bir yöntemle ölçülür; ayrıntı ASTM D3241 JFTOT termal oksidasyon testi sayfasındadır.
ASTM D2274 için hangi cihazlar kullanılır?
Testi yürüten cihaz, sıcaklık kontrollü bir yağ banyosu ile oksijen debisini kontrol eden bir ünitedir. Antek’te bu iş için Oxflo kontrolörlü oksidasyon banyosu (16900-7) bulunur. Banyo 35 litre yağ alır ve altı adede kadar cam malzeme setini kabul eder. Karıştırılan yağ 95 °C’de ±0,1 °C içinde tutulur; sıcaklık PT100 probuyla ölçülür. Ayrı Oxflo kontrol ünitesinde gaz giriş basınç regülatörü, basınç göstergesi ve altı hassas debiölçer vardır. Güvenlik için düşük sıvı seviyesi koruması ve aşırı sıcaklık kesicisi bulunur. Çalışma aralığı ortam sıcaklığının 5 °C üzerinden 150 °C’ye kadardır. Banyo 64 x 36 x 33 cm ve 15 kg, kontrol ünitesi 46 x 35 x 26 cm ve 21 kg’dır. Güç 1,5 kW, besleme 110/120 V ya da 220/240 V 50/60 Hz’dir. Aynı banyo ASTM D943, ASTM D4310, IP 157, DIN 51 587, ISO 4263 ve ISO 12205 testlerinde de kullanılır.
Cam malzemeler ve katalizörler ayrıca sipariş edilir. Cam malzeme seti (16910-0) altı hücre için kondansatör, test tüpü, dağıtım tüpü ve bağlantı hortumu içerir. Tek tek yenilenen parçalar cam kondansatör (16910-001), test tüpü (16910-002, ikili paket) ve oksijen dağıtım tüpüdür (16910-003, ikili paket). Filtrasyon aşaması için ASTM D2274 numune filtreleme kiti (16914-0) kullanılır. Kurulu cihazlar için yedek parça ve kalibrasyon desteği model ve parça bazında değerlendirilir.
Antek Elektronik Sistemler 1984’te Ankara’da kuruldu ve Stanhope-Seta’nın Türkiye yetkili distribütörüdür. Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu. Saha mühendislerinin tecrübesi 10 ile 30 yıl arasındadır, ortalaması 20 yıldır.
Sık sorulan sorular
ASTM D2274 ile ASTM D7545 arasında hangisini seçmelisiniz?
Seçimi yakıtın şartnamesi belirler. D2274 tortu ölçer, D7545 indüksiyon süresi ölçer ve iki sonuç birbirinin yerine geçmez.
ASTM D2274 biyodizel karışımlarında kullanılabilir mi?
Hayır. Yöntem ASTM D6751 biyodizel ve ASTM D7467 karışımları için doğrulanmamıştır. Biyodizel içeren numune membran filtreyi bozabilir. Bu yakıtlar için ASTM D7545 kullanılır.
ASTM D7462’ye ne oldu?
ASTM D7462 2016’da geri çekildi. Adı bazı cam malzeme ve sarf listelerinde geçmeye devam ediyor, çünkü aynı cam hücre D2274 ve IP 388 için de kullanılıyor.
Bir banyoda kaç numune çalışılır?
Oxflo kontrolörlü oksidasyon banyosu altı adede kadar cam malzeme setini kabul eder ve kontrol ünitesinde altı debiölçer vardır.
Jet yakıtının oksidasyon kararlılığı da ASTM D2274 ile mi ölçülür?
Hayır. Jet yakıtında ısıtılmış yüzeyde oluşan tortu ASTM D3241 ile derecelendirilir; ayrıntı ASTM D3241 JFTOT sayfasındadır.
Kaynaklar
- ASTM D2274-14(2019), Standard Test Method for Oxidation Stability of Distillate Fuel Oil (Accelerated Method); kapsam ve kullanım bölümleri
- ASTM D7545-14(2024), Standard Test Method for Oxidation Stability of Middle Distillate Fuels, Rapid Small Scale Oxidation Test (RSSOT)
- ASTM D4625-21, Standard Test Method for Middle Distillate Fuel Storage Stability at 43 °C
- ASTM D7462-11, geri çekilme tarihi 2016
- Cihaz, cam malzeme ve filtreleme kiti verileri antek.com.tr ürün sayfalarından alındı (16900-7, 16910-0, 16910-001, 16910-002, 16910-003, 16914-0).