ASTM D130 / ISO 2160 bakır şerit korozyon testi nedir?

ASTM D130, petrol ürünlerinin bakıra karşı aşındırıcılığını parlatılmış bir bakır şeritle ölçen test yöntemidir. Yöntemi ASTM International yayımlar; yürürlükteki sürüm D0130-26’dır. Standardın adı “Corrosiveness to Copper from Petroleum Products by Copper Strip Test” biçimindedir. Parlatılmış şerit numuneye daldırılır, yöntemin belirlediği sıcaklıkta bekletilir, sonra ASTM bakır şerit korozyon standardındaki plaketlerle karşılaştırılarak bir sınıfa atanır. ISO 2160 ve IP 154 aynı ölçümün ISO ve Energy Institute karşılıklarıdır; Antek’in Stanhope-Seta korozyon banyolarının yöntem listelerinde bu üç numara birlikte verilir.

ASTM D130 neden ölçülür?

Ham petrol kükürt bileşikleri içerir ve bunların çoğu rafinasyonda uzaklaştırılır. D130’un kullanım bölümüne göre üründe kalan kükürt bileşiklerinin bir kısmı çeşitli metallere karşı aşındırıcıdır ve bu aşındırıcılık toplam kükürt içeriğiyle doğrudan ilişkili değildir. Etki, numunedeki kükürt bileşiklerinin kimyasal türüne göre değişir. Bakır şerit testi bu yüzden kükürt tayininin yerine geçmez; ürünün bakıra karşı göreli aşındırıcılık derecesini verir. Sınırın şartnamelerde yer alma nedenini ASTM D1838 açıkça yazar: bakır korozyonu sınırları, kullanım, depolama ve taşıma ekipmanında yaygın olan bakır ve bakır alaşımlı bağlantı parçalarının bozulmayacağı güvencesini verir. Korozyonun laboratuvarda neden izlendiği korozyon testi sayfasında anlatılır.

ASTM D130 hangi ürünlere uygulanır?

Yöntem metnindeki kapsam listesi şudur: havacılık benzini, havacılık türbin yakıtı, otomotiv benzini, temizleyici (Stoddard) solventi, gazyağı, dizel yakıt, distilat yakıt yağı, yağlama yağı ve doğal benzin ile 37,8 °C’de buhar basıncı 124 kPa’yı (18 psi) aşmayan diğer hidrokarbonlar. Buhar basıncı sınırı yöntemin ayırıcı çizgisidir. Standart, 124 kPa üzerindeki numuneler için ASTM D1838’e yönlendirir ve doğal benzin gibi yüksek buhar basınçlı ürünleri içeren basınçlı kabın 100 °C banyoya konmaması gerektiği uyarısını verir; bu numuneler 100 °C’de kabı patlatacak basınç geliştirebilir. LPG bu yüzden D130 ile değil, ASTM D1838, IP 411 ve ISO 6251 ile test edilir. Yağlama gresi de ayrı bir yöntemin, ASTM D4048 ve IP 112’nin konusudur.

ASTM D130 sonucu nasıl derecelendirilir?

Sonuç sayısal bir ölçüm değil, görsel bir sınıftır. Şerit önce zımparalanır: Antek’in sattığı bakır korozyon kitleri 240 ve 220 kum silisyum karbür kağıt, 150 kum silisyum karbür taneleri, çok şeritli mengene ve 30 adet bakır test şeridi içerir. Test sonunda şerit, ASTM bakır şerit korozyon standardıyla karşılaştırılır. Antek’te bu ASTM bakır şerit korozyon standardı (11580-0), alüminyum üzerine basılmış ve plastikle kaplanmış 13 plaketten oluşan bir settir. ASTM aynı renk standardını tek bir ek yayın olarak satar ve bu ek D130, D1838 ve D4048 yöntemlerinin üçünde birden kullanılır. Plaketler artan kararma derecesine göre sıralanır; şerit hangi plakete uyuyorsa numunenin sınıfı odur. Sınıf tanımlarının tablosu standart metnindedir. Renk standardı 11308-0, 11400-7, 15550-3 ve 22150-5 numaralı Seta cihazlarıyla birlikte kullanılır.

ASTM D130 ile hangi standartlar aynı ölçümü tanımlar?

Gümüş şerit korozyonu neden ayrı ölçülür?

Bakır ve gümüş aynı kükürt bileşiklerine aynı biçimde tepki vermez. ASTM D7667 ve ASTM D7671, otomotiv kıvılcım ateşlemeli motor yakıtının gümüşe karşı aşındırıcılığını ölçer. İki yöntem de 37,8 °C’de buhar basıncı 124 kPa’yı aşmayan yakıtlara uygulanır ve iki prosedür tanımlar: prosedür A basınçlı kap, prosedür B havalandırmalı test tüpü kullanır. Gerekçe yöntem metninde açıktır. Benzindeki reaktif kükürt bileşikleri, yakıt deposu içindeki gümüş alaşımlı seviye vericilerini ve iki zamanlı motorlarda gümüş kaplı yatakları karartabilir ya da aşındırabilir. ASTM D4814 şartnamesi bu yüzden yakıtın gümüş şerit korozyon testinden geçmesini ister. D7671’de sonuç 0 ile 4 arasında bir tam sayıdır. Havacılık türbin yakıtının gümüşe karşı aşındırıcılığı için Seta yöntem listelerinde IP 227 görünür, bu listelerde yöntem “obs” işaretiyle geçer. Gümüş testleri için ince gümüş şerit korozyon kiti (11516-0), jet yakıtı gümüş korozyon kiti (11513-0) ve ASTM gümüş şerit korozyon standardı (11450-0) kullanılır.

ASTM D130 için hangi cihazlar kullanılır?

Testi yürüten cihaz, şeridi numune içinde sabit sıcaklıkta tutan bir banyodur. Antek’te iki tip vardır. Kuru blok tipte Seta bakır korozyon blok banyosu (11308-0) bulunur: dört test kuyusu, ortam sıcaklığından 200 °C’ye aralık, ±0,1 °C kararlılık, 3 kW, 12 x 20 x 28 cm, 15 kg. Cihazda 1 ile 999 dakika arasında geri sayım sayacı, 0,5 ile 10 °C arasında ayarlanabilen sıcaklık sapma alarmı ve gecikmeli başlatma durdurma vardır. Yöntem listesi ASTM D130, IP 154 ve ISO 2160’ı kapsar. Seta bakır gümüş blok banyo (11310-0) ASTM D130 ve ASTM D7667 için tasarlanmıştır. Dört basınçlı kap kuyusu ve 25 mm x 150 mm test tüpleri için dört ön ısıtma kuyusu vardır. Aralık 20 ile 150 °C, güç 2 kW, ölçüler 31 x 37 x 26 cm, ağırlık 31 kg. Fabrika ayarlı 165 °C aşırı sıcaklık kesme anahtarı gücü keser.

Sıvı banyo tipinde yöntem kapsamı genişler. Seta gümüş ve bakır korozyon banyosu (11405-0) paslanmaz çelik su ya da yağ banyosudur; altı test istasyonu, ortam sıcaklığının 5 °C üzerinden 150 °C’ye aralık ve 0,1 °C kontrol sunar. Her istasyona bir korozyon basınçlı kabı (11500-0) ya da test tüpü destek düzeneği (11422-0) asılır. Şamandıralı düşük sıvı seviyesi kesmesi ve ayarlanabilir aşırı sıcaklık kesmesi vardır; kalibrasyon sahada yapılır. Yöntem listesi D130, IP 154, ISO 2160’ın yanında gres için ASTM D4048 ve IP 112’yi de içerir. Seta Oxi-Cor banyo (15550-3) aynı sıcaklık aralığında dört test istasyonu, 34 litre kapasite ve 1500 W ısıtıcı taşır; korozyon testlerinin yanında ASTM D525, ASTM D873 ve IP 40 oksidasyon testlerini de çalıştırır. Oksidasyon tarafındaki yöntem farkları ASTM D2274 ve D7545 oksidasyon kararlılığı testi nedir? sayfasında anlatılır. Aynı banyoda en fazla iki oksidasyon basınçlı kabı kullanılır. Gümüş korozyonuna geçiş için gümüş korozyon dönüştürme kiti (11510-0) ve gümüş korozyonu cam malzemesi (11430-0) siparişe eklenir.

LPG ayrı bir düzen ister. Seta korozyon test banyosu (22220-5) üç basınçlı kap alır, ortam sıcaklığının 5 °C üzerinden 120 °C’ye çalışır, ±0,2 °C kararlılık ve 38 litre kapasite sunar; yöntem listesi ASTM D1838, IP 411 ve ISO 6251’dir. Bakır şerit korozyon test kabı (22150-5) 70 bar test basıncına dayanır, basınç testinden geçer ve Works Test Certificate ile teslim edilir; parlatılmış bakır şerit LPG numunesine daldırılır, 37,8 °C’de bir saat bekletilir ve ASTM-IP standardına göre derecelendirilir.

Sarf malzemeleri numune tipine göre kitlenmiştir. Benzin ve jet yakıtı bakır korozyon kiti (11517-0) iki korozyon basınçlı kabı ve test tüpleriyle gelir. Dizel, akaryakıt ve yağlayıcılar kiti (11518-0) basınçlı kap yerine destek düzeneği, havalandırmalı tıpa ve cam havalandırma tüpü içerir. Gres kiti (11519-0) ASTM D4048 ve IP 112 için dereceli kavanoz ve test kavanozu tutucu taşır. LPG kiti (11512-0) iki LPG korozyon test tüpüyle gelir ve 22220-5 banyosuyla uyumludur. Dört kitin de içinde ASTM bakır şerit korozyon standardı, çok şeritli mengene, maşa ve dijital kronometre bulunur. Kurulu cihazlar için yedek parça ve kalibrasyon desteği model ve parça bazında değerlendirilir.

Antek Elektronik Sistemler 1984’te Ankara’da kuruldu ve Stanhope-Seta’nın Türkiye yetkili distribütörüdür. Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu. Saha mühendislerinin tecrübesi 10 ile 30 yıl arasındadır, ortalaması 20 yıldır.

Sık sorulan sorular

LPG numunesinde ASTM D130 kullanılabilir mi?

Hayır. 37,8 °C’de buhar basıncı 124 kPa’yı aşan numuneler için D130 yerine ASTM D1838 kullanılır. Yöntem, yüksek buhar basınçlı numune içeren basınçlı kabın 100 °C banyoya konmaması uyarısını verir.

Bakır şerit testi kükürt tayininin yerine geçer mi?

Hayır. D130’un kullanım bölümüne göre aşındırıcılık toplam kükürt içeriğiyle doğrudan ilişkili değildir ve kükürt bileşiklerinin kimyasal türüne göre değişir.

Blok banyo mu sıvı banyo mu seçilmeli?

Seçimi test edilecek yöntem listesi belirler. Blok banyolar (11308-0, 11310-0) bakır ve ince gümüş şerit testleri için kuru ısıtma verir; sıvı banyolar (11405-0, 15550-3) gres korozyonu ASTM D4048 ve IP 112 dahil daha geniş bir yöntem listesini kapsar.

Gres numunesi ASTM D130 ile mi test edilir?

Hayır. Yağlama gresinin bakıra karşı aşındırıcılığı ASTM D4048 ve IP 112 ile ölçülür. Bunun için gres kiti (11519-0) ve sıvı banyo kullanılır.

ASTM bakır şerit korozyon standardı hangi cihazlarla kullanılır?

Antek’in sattığı 11580-0 numaralı renk standardı 11308-0, 11400-7, 15550-3 ve 22150-5 numaralı cihazlarla kullanılır ve dört bakır korozyon kitinin içinde de yer alır.

Kaynaklar

• ASTM D130-26, Standard Test Method for Corrosiveness to Copper from Petroleum Products by Copper Strip Test; kapsam ve kullanım bölümleri
• ASTM D1838-21, Standard Test Method for Copper Strip Corrosion by Liquefied Petroleum (LP) Gases
• ASTM D7667-21, Determination of Corrosiveness to Silver by Automotive Spark-Ignition Engine Fuel, Thin Silver Strip Method
• ASTM D7671-21, Corrosiveness to Silver by Automotive Spark-Ignition Engine Fuel, Silver Strip Method
• ASTM D4814-24, Standard Specification for Automotive Spark-Ignition Engine Fuel
• ASTM ek yayını, Copper Strip Corrosion Standard; D130, D1838 ve D4048 için ortak renk standardı
• Cihaz, kit ve renk standardı verileri antek.com.tr ürün sayfalarından alındı (11308-0, 11310-0, 11405-0, 15550-3, 22220-5, 22150-5, 11580-0, 11450-0, 11512-0, 11516-0, 11517-0, 11518-0, 11519-0).