IP 570 hidrojen sülfür (H2S) testi nedir?

IP 570, yakıt yağlarında sıvı fazdaki hidrojen sülfür (H2S) içeriğini ölçen test yöntemidir. Yöntemi Energy Institute yayımlar; Temmuz 2018’de yayımlandı, 2021’de yeniden onaylandı. Kapsamı denizcilik kalıntı yakıtları, distilatlar ve petrol harman bileşenleridir. Viskozite sınırı 50 °C’de 3000 mm2/s’dir. Üzerindeki malzemeler de ölçülebilir, ancak kesinlik etkilenir. Sonuç mg/kg olarak verilir. Standart iki prosedür tanımlar: A ve B.

Yöntemin adı hızlı sıvı faz ekstraksiyonudur. Tartılan numune seyrelticiyle birlikte ısıtılmış test kabına alınır. Kaptan hava geçirilir, sıvıdan sıyrılan H2S elektrokimyasal sensöre taşınır ve ölçülür. Seta H2S analizöründe bir test 15 dakika sürer.

IP 570 hangi ürünlere uygulanır?

Denizcilik kalıntı yakıtlarına, denizcilik distilat yakıtlarına ve petrol harman bileşenlerine uygulanır. ASTM D7621 kapsamı, bu tanıma giren şartnameleri ASTM D396, MIL-DTL-16884 ve ISO 8217 olarak sayar. ISO 8217:2024, denizcilik dizel motorlarında ve kazanlarında kullanılan yakıtların şartnamesidir. Yedi distilat sınıfı ve on dört kalıntı yakıt sınıfı tanımlar. FAME içeren numuneler H2S ölçümünü etkilemez. Stanhope-Seta’nın cihaz sayfasına göre sektör, 2012’de ISO 8217 kapsamında sıvı fazda 2 ppm sınırını belirledi ve IP 570 Prosedür A bu ölçümün hakem yöntemi oldu.

Ham petrol ayrı bir prosedürle ölçülür: IP 570 Ek B ve ASTM D7621 Ek X1. Bu prosedürün tam kesinliği henüz belirlenmemiştir. Ham petrol ölçümünde cihaza H2S ham petrol test kiti takılır.

IP 570 ile eşdeğer standartlar hangileridir?

Şartname IP 570 diyorsa ASTM D5705 sonucu onun yerine geçmez.

IP 570 ile ASTM D5705 arasındaki fark nedir?

IP 570 ve ASTM D7621 sıvı fazdaki H2S’yi ölçer. ASTM D5705 ise kalıntı yakıt numunesinin üzerindeki denge tepe boşluğunda, yani buhar fazında ölçüm yapar. D5705 aralığı hacimce 5 ile 4000 ppm arasındadır. Viskozite aralığı 40 °C’de 5,5 mm2/s ile 100 °C’de 50 mm2/s arasıdır ve yöntem ASTM D396 Sınıf 4, 5 (ağır) ve 6 yakıtlara uygulanır. ASTM D5705 metni ayrımı şöyle koyar: sıvı fazdaki ölçüm ürün kalite kontrolü için, buhar fazındaki ölçüm iş sağlığı ve güvenliği için uygundur. Buhar fazındaki seviye tank tepe boşluğunun hacmine, yakıt sıcaklığına ve çalkalanmaya göre değişir.

Prosedür A ile Prosedür B arasındaki fark nedir?

Fark, girişim yapan bileşiklerin işlenmesindedir. Numunede tiyol (merkaptan) veya alkil sülfitler yaklaşık 5 mg/kg üzerindeyse Prosedür B yüksek sonuç verebilir. Prosedür A bu yüksek okumaları ortadan kaldırır. Seta H2S analizörüne takılı buhar fazı işlemcisi toluen, ksilen, tiyol ve alkil sülfitleri tutar. İşlemci her testte bir VPP kartuşu harcar.

IP 570 ölçümü nasıl yapılır?

Numune hacmi H2S derişimine göre 1, 2 veya 5 ml seçilir. Test kabına 20 ml seyreltici konur ve kap ısıtıcı bloğa yerleştirilir. Cihazdaki kamera test kabını gösterir ve numune girişinde doğru miktarın kullanılmasını denetler. Hava akışı başlar, sıyrılan H2S sensöre ulaşır, sonuç 15 dakikada okunur. Analitik terazi cihaza bağlanabilir; cihaz tartımı okur ve numune kütlesini kendisi hesaplar. Sonuç ekranda sayısal ve grafik olarak görünür. Yöntem ıslak kimya kullanmaz.

IP 570 için hangi cihaz uygun?

Türkiye’de Seta H2S analizörü için tek kaynak Antek’tir. Buhar fazı işlemcili H2S analizörü (SA4000-4) tezgah üstü bir cihazdır ve toplam H2S içeriğini IP 570 ile ASTM D7621’e göre ölçer. Ölçüm aralığı sıvı fazda 0-250 mg/kg, ölçüm prensibi elektrokimyasal sensördür. Numune viskozitesi 50 °C’de 1 ile 3000 mm2/s arasında olabilir. Cihaz 500.000 sonuç saklar; çıktı harici yazıcı, LIMS aktarımı, USB veya QR kodu ile alınır. Bağlantı seçenekleri RJ45 Ethernet, RS232 ve USB’dir. Boyutu 52 x 29 x 57 cm, ağırlığı 15 kg, beslemesi 100/240 V 50/60 Hz’dir. İstatistiksel kalite kontrol yazılımı sonuçları ASTM D6299’a göre işler.

Kurulumda yaklaşık 20 testlik IP 570 başlangıç kiti kullanılır. Kit 10 VPP kartuşu, 2 naylon filtre, 5 test kabı, 500 ml seyreltici ve 20 şırınga içerir. Sürekli kullanımda 200 testlik H2S sarf malzemeleri kiti alınır.

Antek Elektronik Sistemler 1984’te Ankara’da kuruldu ve Stanhope-Seta’nın Türkiye yetkili distribütörüdür. Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu. Saha mühendislerinin tecrübesi 10 ile 30 yıl arasındadır, ortalaması 20 yıldır.

Cihaz nasıl doğrulanır, yeterlilik testi nasıl yapılır?

IP 570, doğrulama sıvılarının kullanımını önerilen uygulama olarak yazar; tercih edilen yol yeterlilik testi programına katılmaktır (kaynak: Stanhope-Seta). Ürün sayfasına göre cihaz performansının doğrulanması IP 570/14a’da en az üç ayda bir zorunludur. H2S IP 570 yeterlilik test programı (SA4032-0) laboratuvarın sıvı fazda H2S ölçüm performansını benzer laboratuvarlarla karşılaştırır. Programın kayıt ve sevkiyat ayrıntıları yeterlilik testi programları sayfasındadır.

Rutin doğrulama sertifikalı referans malzemesiyle yapılır. SETA-CRM hidrojen sülfür 2 mg/kg ve 9 mg/kg sulu çözeltileri ISO 17034 UKAS akreditasyonu kapsamında üretilir. Ölçüm sertifikası ISO 33401 uyumludur ve malzemenin kapsadığı test yöntemi için onaylı değeri taşır. Raf ömrü üretim tarihinden itibaren üç aydır. Malzeme aktivatör, iki şırınga, dağıtım tüpü ve silikon hortumla verilir.

Kalibrasyon sahada yapılır, cihazın servis merkezine gönderilmesi gerekmez. Hava akışı kalibrasyon ve doğrulama kiti (SA4011-0) kalibre akış ölçer, stand ve silikon hortum içerir; hava akışı kalibrasyonu aylıktır. Statik kalibrasyon ve doğrulama kiti (SA4001-2) izlenebilir doğrulama gazı, yedek regülatör ve bağlantı hortumu içerir; sensör aylık doğrulanır. Isıtıcı blok ve buhar fazı işlemcisi sıcaklıkları için H2S ve VPP sıcaklık kalibrasyon kiti kullanılır.

H2S ölçümünde hangi güvenlik önlemleri gerekir?

ASTM D7621 metni uyarıyı doğrudan yazar. H2S renksiz, zehirli, patlayıcı ve yanıcı bir gazdır. Ham petrolde bulunur, rafineride yakıt üretimi sırasında oluşabilir, taşıma, depolama ve dağıtım sırasında açığa çıkabilir. Çok düşük derişimde çürük yumurta kokusu verir. Daha yüksek derişimde koku alma duyusu kaybolur, baş ağrısı ve baş dönmesi görülür. Çok yüksek derişimde ani ölüme yol açar. Standart, testi yapan personelin buhar fazı H2S tehlikelerini bilmesini ve maruziyet riskini yöneten yazılı süreçlere sahip olmasını ister. Cihazla birlikte kullanılan H2S kişisel koruyucu (SA4002-0), H2S seviyesi solunabilir güvenlik sınırını aştığında uyarı verir; sensör ömrü iki yıldır.

Sık sorulan sorular

IP 570 ile ASTM D7621 aynı ölçüm müdür?

Evet, ikisi de hızlı sıvı faz ekstraksiyonuyla sıvı fazdaki H2S’yi ölçer. Seta H2S analizörü her iki yönteme göre çalışır.

Ham petrolde H2S ölçülebilir mi?

Ölçülebilir. IP 570 Ek B ve ASTM D7621 Ek X1 bu prosedürü verir; tam kesinliği henüz belirlenmemiştir.

Prosedür A mı, B mi seçilmeli?

Numunede tiyol veya alkil sülfit varsa Prosedür A. Bu bileşikler yaklaşık 5 mg/kg üzerindeyse Prosedür B yüksek sonuç verir.

Cihaz ne sıklıkla doğrulanır?

Hava akışı kalibrasyonu ve sensörün statik doğrulaması aylık yapılır. Ürün sayfasına göre performans doğrulaması IP 570/14a’da en az üç ayda bir istenir.

Bir test ne kadar sürer?

Seta H2S analizöründe 15 dakika. Numune hacmi 1, 2 veya 5 ml, seyreltici hacmi 20 ml’dir.

Kaynaklar

• IP 570, Determination of hydrogen sulfide in fuel oils, Rapid liquid phase extraction method; Energy Institute, Temmuz 2018, 2021’de yeniden onaylandı
• ASTM D7621, Standard Test Method for Determination of Hydrogen Sulfide in Fuel Oils by Rapid Liquid Phase Extraction; yürürlükteki sürüm D7621-16(2021)
• ASTM D5705, Standard Test Method for Measurement of Hydrogen Sulfide in the Vapor Phase Above Residual Fuel Oils
• ISO 8217:2024, Products from petroleum, synthetic and renewable sources, Fuels (class F), Specifications of marine fuels
• Stanhope-Seta, H2S Analyser with Vapour Phase Processor SA4000-4 ürün sayfası
• Cihaz, kit ve referans malzeme verileri antek.com.tr ürün sayfalarından alındı.