ASTM D4172, yağlayıcı sıvıların aşınma önleyici özelliklerini dört bilyeli aşınma test makinesinde değerlendiren test yöntemidir. Yöntemi ASTM International yayımlar; yürürlükteki sürüm D4172-25’tir. ASTM metni yöntemi, kayma temasındaki sıvı yağlayıcıların aşınma önleyici özelliklerinin ön değerlendirmesi olarak tanımlar. Aynı makinede gres değerlendirmesi ASTM D2266’ya bırakılmıştır.
Sonuç göreli bir sıralamadır. ASTM metni değerlerin yalnız yazılı test koşullarında geçerli olduğunu ve yuvarlanma temasındaki bilyelerle bağıntı kurma denemesi yapılmadığını yazar. Aynı metin, sonuçların saha performansıyla ya da başka tezgâh testleriyle bağıntısını kullanıcının kendisinin belirlemesini ister.
Dört bilyeli test hangi büyüklüğü verir?
Dört bilye makinesiyle çalışan yöntemler iki gruba ayrılır. Aşınma tarafında ASTM D4172 sıvı yağlayıcıların, ASTM D2266 greslerin aşınma önleyici özelliğini verir. Yük taşıma tarafında ASTM D2783 sıvı yağlayıcılar için iki sayı üretir: yük-aşınma indeksi (eski adıyla Mean-Hertz load) ve kaynak yükü. Gresler için ASTM D2596 bu iki sayıya son takılmama yükünü (LNSL) ekler.
ASTM D2266 metni yöntemin çelik üstünde çelik kayma uygulamalarına ait olduğunu, başka metal birleşimlerinde aşınmayı öngörmek için tasarlanmadığını ve gresin aşırı basınç özelliğini değerlendirmediğini yazar. Aynı metin, dört bilye aşınma testinin aşırı basınç katkılı greslerle katkısızları birbirinden ayıramayacağını da not düşer.
ASTM D4172 ile ASTM D2266 arasındaki fark nedir?
Fark numunededir. D4172 sıvı yağlayıcılara, D2266 greslere uygulanır; makine ikisinde de aynıdır. D4172 metni gres için doğrudan D2266’ya yönlendirir.
Cihaz tarafında geçiş bir yükleme kitiyle yapılır. Aşınma yükleme kiti (19940-0) manuel kol, ağırlık tutucu ve dökme demir ağırlıklardan oluşur. Ağırlık takımında 3 x 1 kg, 1 x 500 g ve 4 x 100 g parçalar vardır. Kit takılınca aşırı basınç cihazı D2266 ve D4172 aşınma testine hazır duruma gelir.
Aşınma testi ile aşırı basınç testi neden ayrı yöntemlerdir?
İki test farklı soruya bakar. Aşınma yöntemleri yağlayıcının yüzeyi ne kadar koruduğunu, aşırı basınç yöntemleri yağlayıcının hangi yükte çöktüğünü arar. ASTM D2783 metni yöntemin şartname amacıyla düşük, orta ve yüksek aşırı basınç düzeyi taşıyan sıvıları birbirinden ayırdığını yazar. ASTM D2596 aynı ayrımı gresler için yapar.
D2596’nın bir kapsam sınırı vardır: sıvı bileşeni silikon, halojenli silikon ya da silikon ile petrol yağı karışımı olan gresler bu yönteme uygun değildir.
Dört bilye yöntemleri hangileridir?
| Standart | Yayıncı | Numune | Ölçülen |
|---|---|---|---|
| ASTM D4172 | ASTM International | Yağlayıcı sıvı | Aşınma önleyici özellik. Yürürlükteki sürüm D4172-25 |
| ASTM D2266 | ASTM International | Yağlama gresi | Aşınma önleyici özellik, çelik üstünde çelik. Yürürlükteki sürüm D2266-23 |
| ASTM D2783 | ASTM International | Yağlayıcı sıvı | Yük-aşınma indeksi ve kaynak yükü. Yürürlükteki sürüm D2783-25 |
| ASTM D2596 | ASTM International | Yağlama gresi | Yük-aşınma indeksi, kaynak yükü, son takılmama yükü. Yürürlükteki sürüm D2596-26 |
| ISO 20623 | ISO | Sıvı yağlayıcı, gres ve diğer kıvamlı yağlayıcılar | Aşırı basınç ve aşınma önleyici özellik, Avrupa koşulları. 2. baskı, Aralık 2017 |
| IP 239 | Energy Institute | Yağlayıcı sıvı ve gres | Aşırı basınç ve aşınma önleyici özellik, Avrupa koşulları |
Şartname ASTM D4172 diyorsa başka bir dört bilye yönteminin sonucu kendiliğinden onun yerine geçmez.
Sonuçlar saha performansını öngörür mü?
Standart metinleri bu konuda açıktır. ASTM D4172 kullanıcının bağıntıyı kendisi doğrulamasını ister. ASTM D2266 dört bilye aşınma testiyle saha servisi arasında bir bağıntı kurulmadığını yazar. ISO 20623 kataloğu test koşullarının belirli bir servis koşulunu taklit etmediğini yazar. Koşullar araştırma, geliştirme, kalite kontrolü ve sıvı sıralaması için standart bir aralık verir; çıktı yağlayıcı şartnamelerinde kullanılır.
Dört bilye testi HFRR ve MTM ölçümlerinden ne bakımdan farklıdır?
Ölçülen büyüklük farklıdır. Dört bilye yöntemleri yağlayıcı sıvının ve gresin aşınma önleyici ve yük taşıma özelliğini verir. ASTM D6079 (HFRR) ve ASTM D5001 (BOCLE) ise yakıtın kendi yağlayıcılığını değerlendirir. Numune ve soru başka olduğu için bu sonuçlar birbirinin yerine kullanılmaz.
Araştırma tribolojisinde ölçülen büyüklükler daha da ayrışır. MTM (PCS-002672) sürtünmeyi yuvarlanma ve kayma koşullarında ölçer ve Stribeck eğrisi çıkarır. EHD (PCS-003068) elastohidrodinamik film kalınlığını optik interferometriyle 1 nm’ye kadar ölçer. MPR üç temaslı disk düzeneğiyle yuvarlanma teması yorgunluğunu, yani mikro ve makro çukurlaşmayı inceler. MTM ECR seçeneği (PCS-002687) disk ile üst numune arasındaki elektriksel temas direncini okur ve sınır rejiminde film çöküşünü yakalar.
ASTM D4172 için hangi cihazlar kullanılır?
Seta-Shell Dört Bilya Yağlayıcılık Test Cihazı (19800-7) ASTM D2783, ASTM D4172, ASTM D2266 ve IP 239 yöntemlerine göre ölçüm yapar. Cihazın yöntem listesinde ASTM D2596, BS EN ISO 20623, BS ISO 26422 ve DIN 51350 de yer alır. Hız aralığı 1200 ile 1760 devir/dakikadır ve dijital hız kontrolünde 1200, 1475 ve 1760 devir/dakika önceden programlıdır. En yüksek yük 800 kg, zamanlayıcı aralığı 0,1 saniye ile 9999 saattir. Bilyeler kaynak yaparsa tork algılama tahrik motorunun gücünü keser. Cihaz 169 x 82 x 62 cm ölçüsünde, 161 kg ağırlığındadır ve 2,6 kW çeker.
Yüklemenin elle değil otomatik yapılması isteniyorsa Seta-Shell Four Ball Tester Autoload (19900-4) kullanılır. Yük aralığı 6 ile 800 kgF, hız aralığı 1200 ile 1760 devir/dakikadır; ölçü 165 x 82 x 62 cm, ağırlık 180 kg’dır. İki cihazla da 1000 adet IP 239 test bilyesi (ISO 683-17, ISO 3290-1 Sınıf G5) ve kalibrasyon sertifikalı tork anahtarı verilir. Sıcaklık ölçümü için dört bilya termokuplu (19830-501) ayrıca temin edilir.
Antek Elektronik Sistemler, 1984’te Ankara’da kurulmuş, Stanhope-Seta ve PCS Instruments markalarının Türkiye yetkili distribütörü ve teknik servisidir. Antek Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu. Saha mühendislerinin tecrübesi 10 ile 30 yıl arasındadır, ortalaması 20 yıldır.
Sık sorulan sorular
ASTM D4172 gres testinde kullanılır mı?
Hayır. D4172 sıvı yağlayıcılara uygulanır. Aynı makinede gresin aşınma önleyici özelliği ASTM D2266 ile ölçülür.
ASTM D4172 ile ASTM D2783 arasındaki fark nedir?
D4172 aşınma önleyici özelliği, D2783 yük taşıma özelliğini verir. D2783’ün çıktısı yük-aşınma indeksi ve kaynak yüküdür.
ISO 20623 ile ASTM D4172 aynı ölçüm müdür?
İkisi de dört bilye makinesiyle çalışır, kapsamları aynı değildir. ISO 20623 hem aşırı basınç hem aşınma önleyici özelliği, hem sıvı hem gres için Avrupa koşullarında tanımlar; ASTM D4172 yalnız sıvıların aşınma önleyici özelliğini kapsar.
Kaynak yükü nedir?
Dört bilye aşırı basınç testinde bilyelerin birbirine kaynadığı yüktür. ASTM D2783 sıvılarda, ASTM D2596 greslerde bu değeri raporlar.
Dört bilye sonucu dizel yakıt yağlayıcılığı yerine geçer mi?
Geçmez. Dizel yakıt yağlayıcılığı için ASTM D6079 ve ISO 12156-1 (HFRR), havacılık türbin yakıtı için ASTM D5001 (BOCLE) kullanılır.
Kaynaklar
- ASTM D4172-25, Standard Test Method for Wear Preventive Characteristics of Lubricating Fluid (Four-Ball Method)
- ASTM D2266-23, Standard Test Method for Wear Preventive Characteristics of Lubricating Grease (Four-Ball Method)
- ASTM D2783-25, Standard Test Method for Measurement of Extreme-Pressure Properties of Lubricating Fluids (Four-Ball Method)
- ASTM D2596-26, Standard Test Method for Measurement of Extreme-Pressure Properties of Lubricating Grease (Four-Ball Method)
- ISO 20623:2017, Petroleum and related products, Determination of the extreme-pressure and anti-wear properties of lubricants, Four-ball method (European conditions); 2. baskı, Aralık 2017
- IP 239, Determination of extreme pressure and anti-wear properties of lubricating fluids and greases, Four ball method (European conditions); Energy Institute
- Cihaz, kit ve sarf verileri antek.com.tr ürün sayfalarından alındı.