ASTM D3427, türbin, hidrolik ve dişli yağlarının içine karışmış havayı ayırma yeteneğini ölçen test yöntemidir. Ölçülen büyüklük hava tahliye değeridir ve dakika cinsinden verilir. Standart, sürüklenmiş hava içeriğinin belirlenmiş test koşulları altında hacimce %0,2 değerine düşmesi için geçen süreyi ölçer. Yöntem hidrokarbon bazlı yağlar için geliştirilmiştir; bazı sentetik sıvılarda da kullanılabilir, ancak standarttaki kesinlik ifadesi yalnız hidrokarbon bazlı yağlar için geçerlidir.
Yağın yatak, kaplin, dişli, pompa ve yağ dönüş hattında havayla çalkalanması, yağ içinde ince hava kabarcıklarından oluşan bir dağılım bırakır. Kabarcıkların yüzeye çıkması için depodaki bekleme süresi yetmezse hava ve yağ karışımı yağlama devresinde dolaşmaya başlar. Bunun sonucu, özellikle santrifüj pompalarda yağ basıncının korunamaması ve yatak ile dişlilerde yağ filminin eksik kalmasıdır. Hidrolik sistemde performans düşer ya da sistem arızalanır.
ASTM D3427 hangi yağlara uygulanır?
Standardın kapsamı türbin yağı, hidrolik yağ ve dişli yağıdır. Bu üç grup için ölçülen şey, yağın içine sürüklenmiş havayı ayırma yeteneğidir. Standart, bekleme süresinin kısa ve gaz içeriğinin yüksek olduğu uygulamalarda yağları sıralamak için yöntemin uygun olmayabileceğini yazar. Yöntemin öneminin tam olarak ortaya konmadığı da standart metninde belirtilir; buna karşılık sürüklenmiş havanın türbin ve hidrolik sistem kontrolünde süngerimsi davranışa ve duyarlılık kaybına yol açtığı yazılıdır.
Hava tahliye değeri nasıl ölçülür?
Hava tahliye değeri, havalandırılan numunede sürüklenmiş hava içeriğinin hacimce %0,2’ye düşmesi için geçen süredir. Seta Hava Tahliye Değer Sistemi (15840-0) bu ölçümü entegre yoğunluk terazisiyle yapar. Numune test kabında ısıtılır, düzenlenmiş hava akışıyla havalandırılır, sonra yoğunluğu izlenir. Numune hacmi 180 ml artı eksi 5 ml’dir. Cihazın yoğunluk ölçüm hassasiyeti artı eksi 0,5 kg/m3, sıcaklık kararlılığı 0,2 °C’dir. Basınçlı hava beslemesi 137 kPa’dan gelir ve cihaz bunu 20 kPa’ya düşürür.
Cihaz otomatik zamanlama ve düzenlenmiş havalandırmayla çalışır. Batırıcı terazi koluna sabittir, numune kabı mekanik platformla test konumları arasında hareket eder. Isıtma, hava akışı olmadığında engellenir; ayrı bir güvenlik kesmesi aşırı ısınmayı durdurur. Egzoz filtresi test sırasında çıkan buharı dışarı atar ve kabın çevresinde koruyucu kalkan bulunur.
Test hangi sıcaklıkta yapılır?
Seta Hava Tahliye Değer Sistemi’nde ayarlanabilir test sıcaklıkları 25 °C, 50 °C ve 75 °C’dir; yazılım özel sıcaklık girişine de izin verir. Cihazın numune tarafındaki sıcaklık aralığı ortam sıcaklığından 75 °C’ye kadardır, hava tarafında 85 °C’ye çıkar. Şartname hangi sıcaklığı yazıyorsa ölçüm o sıcaklıkta yapılır. Farklı sıcaklıklarda ölçülen hava tahliye değerleri birbiriyle karşılaştırılmaz.
ASTM D3427 ile ASTM D892 köpük testi arasındaki fark nedir?
İki yöntem yağın havayla iki farklı davranışını ölçer. ASTM D3427 yağın içindeki sürüklenmiş havanın ayrılma süresini ölçer; hava yağın hacminin içindedir ve sonuç dakika cinsindendir. ASTM D892 ise yağın yüzeyinde biriken köpüğü ölçer: yağlama yağlarının 24 °C ve 93,5 °C’deki köpürme özelliklerini belirler, köpürme eğilimini ve köpük kararlılığını ampirik olarak derecelendirir. Bir yağ köpük testinden geçip hava tahliye testinden kalabilir; iki sonuç birbirinin yerine kullanılmaz.
Köpük ölçümü için katalogda SetaFoam Çiftli İkiz Köpüklü Test Banyoları (14020-8) bulunur. Sistem ASTM D892, ISO 6247 ve IP 146 yöntemlerine göre çalışır; banyolardan biri yaklaşık 93,5 °C, diğeri yaklaşık 24 °C’dedir ve hava akış hızı silindir başına 94 artı eksi 5 ml/dak’dır. İki cihaz da Köpüklenme, Hava Tahliyesi ve Emülsifikasyon kategorisindedir.
ASTM D3427 ile eşdeğer standartlar hangileridir?
| Standart | Yayıncı | Başlık | ASTM D3427 ile ilişkisi |
|---|---|---|---|
| ASTM D3427 | ASTM International | Hidrokarbon bazlı yağların hava tahliye özellikleri için standart test yöntemi | Referans yöntem, yürürlükteki sürüm D3427-26 |
| IP 313 | Energy Institute | Yağlama ve hidrolik yağlarının hava tahliye değerinin belirlenmesi | Cihazın yöntem listesinde ASTM D3427 ile birlikte anılır |
| BS 2000-313 | BSI | Hidrolik, türbin ve yağlama yağlarının hava tahliye değerinin belirlenmesi | IP 313’ün BS numarasıyla yayımlanmış hali |
| ISO 9120 | ISO | Hidrolik, türbin ve yağlama yağlarının hava tahliye değerinin belirlenmesi | Cihazın yöntem listesinde ASTM D3427 ile birlikte anılır |
| ASTM D892 | ASTM International | Yağlama yağlarının köpürme özellikleri | Farklı yöntem: yüzey köpüğünü ölçer, sürüklenmiş havayı ölçmez |
Şartname ASTM D3427 diyorsa ISO 9120 ya da IP 313 sonucu kendiliğinden onun yerine geçmez. Rapor, hangi standarda ve hangi sıcaklığa göre ölçüldüğünü yazar.
Hangi cihazlar kullanılır?
Katalogda hava tahliye değeri için tek cihaz vardır: Seta Hava Tahliye Değer Sistemi (15840-0). Cihaz ASTM D3427, IP 313, BS 2000-313 ve ISO 9120 yöntemlerine göre ölçüm yapar. Tezgah üstü gövdede entegre yoğunluk terazisi, ısıtıcı, sıcaklık kontrolü, basınç regülasyonu ve mikroişlemci tabanlı kontrol bulunur. Ekran 7 inç TFT LCD’dir, çözünürlük 800 x 480’dir. Gövde 82 x 44 x 50 cm boyutunda ve 29 kg ağırlığındadır. Besleme 110/240 V, 50/60 Hz’dir ve azami akım 3,5 A’dir.
| Ürün | Sipariş kodu | Ne işe yarar |
|---|---|---|
| Hava Tahliye Değer Sistemi | 15840-0 | ASTM D3427, IP 313, BS 2000-313 ve ISO 9120 ölçümünü yapan ana cihaz |
| Test kabı | 15840-001 | Alt ceketli kap, hava giriş borulu eşleştirilmiş üst kap, bağlantı parçaları ve borular |
| Örnek sıcaklık probu | 15840-006 | Numune sıcaklığını ölçen prob |
| Ana devre kartı | 15840-012 | Cihazın orijinal ana PCB’si |
| Ekran koruyucu | 15840-013 | Dokunmatik ekran yüzeyini korur |
Test kabı ve örnek sıcaklık probu testin tekrarlanabilirliğini doğrudan etkileyen parçalardır; cam kaplardaki hızlı bağlantılar montaj ve temizlik süresini kısaltır. Ana devre kartı ve ekran koruyucu yedek parça olarak listelenir. Kurulu cihazlarda yedek parça durumu parçaya göre değişir; bir kısmı doğrudan temin edilir, bir kısmı için alternatif önerilir. Bu ailenin tamamı Air Release kategorisinde listelenir.
Hava tahliye değeri, yağın viskozitesiyle birlikte değerlendirilir; kinematik viskozite ölçümü için ASTM D445 kinematik viskozite testi sayfasına bakabilirsiniz.
Antek Elektronik Sistemler 1984’te Ankara’da kuruldu ve Stanhope-Seta markasının Türkiye yetkili distribütörüdür. Türkiye’de 400’den fazla cihaz kurdu. Saha mühendislerinin tecrübesi 10 ile 30 yıl arasındadır, ortalaması 20 yıldır.
Sık sorulan sorular
Hava tahliye değeri hangi birimle verilir?
Dakika cinsinden verilir. Değer, sürüklenmiş hava içeriğinin hacimce %0,2’ye düşmesi için geçen süredir.
ASTM D3427 hangi sıcaklıklarda çalışılır?
Şartnamenin yazdığı sıcaklıkta. Seta Hava Tahliye Değer Sistemi’nde ayarlanabilir sıcaklıklar 25 °C, 50 °C ve 75 °C’dir, yazılım özel sıcaklık girişine de izin verir.
Hava tahliye testi ile köpük testi aynı şey midir?
Hayır. ASTM D3427 yağın içindeki sürüklenmiş havayı, ASTM D892 ise yağın yüzeyindeki köpüğü ölçer. İki sonuç birbirinin yerine kullanılmaz.
Yöntem sentetik yağlara uygulanabilir mi?
Standart, yöntemin hidrokarbon bazlı yağlar için geliştirildiğini yazar. Bazı sentetik sıvılarda kullanılabilir, ancak kesinlik ifadesi bu sıvıları kapsamaz.
Testte ne kadar numune gerekir?
Seta Hava Tahliye Değer Sistemi’nde numune hacmi 180 ml artı eksi 5 ml’dir.
Kaynaklar
- ASTM D3427, Standard Test Method for Air Release Properties of Hydrocarbon Based Oils; yürürlükteki sürüm D3427-26
- ASTM D892, Standard Test Method for Foaming Characteristics of Lubricating Oils
- Cihaz, aksesuar ve sipariş kodu verileri antek.com.tr ürün sayfalarından alındı.